Мақолаҳо

- Чоршанбе, 15 Январ 2025
БАЪЗЕ НУҚТАҲО АЗ ОЯНДАБИНИИ СТРАТЕГИИ ПЕШВОИ МУАЗЗАМИ МИЛЛАТ
Абдулназарзода Абдулназар Абдулқодир
доктори илмҳои филологӣ
БАЪЗЕ НУҚТАҲО АЗ ОЯНДАБИНИИ СТРАТЕГИИ ПЕШВОИ МУАЗЗАМИ МИЛЛАТ (бардошт аз Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар соли 2024)
Мардуми мо мисли халқҳои дигар
мамолики мутамаддин ҳуқуқи маънавии
зиндагии шоистаро доранд.
Ин аст ҳадафи олии сиёсати давлат ва
Ҳукумати Тоҷикистон. (порча аз суханронии Президенти мамлакат зимни ироаи Паём дар соли 2024)
Дар Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон оид ба самтҳои сиёсати дохилӣ ва хориҷии кишвар тамоми соҳаҳо мавриди таҳлилу барасии амиқ қарор дода шуданд. Бо назардошти дастоварду пешравиҳо, камбудиҳои ҷойдошта сарвари давлат ба масъалаи нақшаву вазифаҳои кутоҳ, миёна ва дарозмуҳлати Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон таваҷҷуҳи хоса равона намуд.
Лозим ба ёдоварист зимни муайян намудани соҳаҳои афзалиятнок, тадбирҳои аввалиндараҷа барои беҳтар кардани сатҳу сифати зиндагии мардум Пешвои миллат диққати ҳамагонро ба хатарҳои имрӯзаи ҷаҳону минтиқа равона намуданд. Яъне ҳамаи самту нақшаҳои стратегии давлатро Роҳбари кишвар бо ба эътибор гирифтани хавфу хатарҳои мавҷуда ва эҳтимолиятҳои дигари манфӣ дар сайёра муайян ва мушаххас намуд. Аз ҷумла Президенти кишвар таъдидҳои ҷиддии ҷаҳони муосирро ба монанди “нооромиву низоъҳо дар минтақаҳои гуногуни олам, шиддат гирифтани мухолифатҳои сиёсӣ ва таҳримҳо миёни кишварҳои абарқудрат, мусаллаҳшавии бошитоб, «ҷанги сард», тағйирёбии иқлим, инчунин, канда шудани занҷираҳои таҳвили молу маҳсулот”-ро дар оғози ироаи Паём қайд карда, дар навбати нахуст вазифаҳои аввалиндараҷаро муайян намуданд. Дар ин радиф таъмини “амнияти миллӣ», «рушди устувори иқтисодӣ” ва баландбардории “сатҳу сифати зиндагии мардум” марому мақсади асосии Ҳукумати кишвар номбар гардиданд. Дар маҷмуъ ҳадафи ниҳоиро Президенти кишвар “таъмини зиндагии шоистаи мардум” номид.
Дар баробари вазифаҳо барои соли 2025 Ҷаноби Олӣ баъзе ҳадафу нақшаҳоро барои панҷсола ва ва бештар аз он муайян намуданд, ки минбаъд тамоми фаъолиятҳои соҳавӣ дар заминаҳои онҳо нақшабандӣ ва амалӣ мегарданд.
Лозим ба ёдоварист, ки вобаста ба рушди соҳаҳо аз ҷониби Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон самтҳои аввалидараҷа муайян карда шуда, вобаста ба ҳар яки онҳо барномаҳои алоҳидаи миёнамуҳлат ва дарозмуҳлат қабул шудаанд. Яке аз супоришҳои қатъии Роҳбари давлат дар Паёми соли 2024, ин саривақт ва сифатнок иҷро намудани барномаҳои қабулгардида вобаста ба рушди кишвар мебошад. Дар ин замина Президенти мамлакат қайд намуданд, ки “Ҳукумати мамлакат, вазорату идораҳо ва мақомоти иҷроияи маҳаллии ҳокимияти давлатӣ вазифадор карда мешаванд, ки иҷрои саривақтиву босифати барномаву нақшаҳои қабулгардида ва дар ин замина рушди иқтисоди кишварро дар соли 2025-ум дар сатҳи на кам аз 8 фоиз таъмин намоянд”.
Дар баробари ин, Сарвари кишвар қабули барномаи миёнамуҳлати рушди мамлакатро барои солҳои минбаъда зарур шуморида, супориш доданд, ки “вазорати рушди иқтисод ва савдо дар ҳамкорӣ бо дигар вазорату идораҳо ва мақомоти иҷроияи маҳаллии ҳокимияти давлатӣ, бо дарназардошти амалисозии ҳадафҳои пешбинигардида, то охири соли 2025-ум лоиҳаи «Барномаи миёнамуҳлати рушд барои солҳои 2026 – 2030»-ро таҳия ва ба Ҳукумати мамлакат пешниҳод намояд”.
Барномаи мазкур аз бисёр ҷиҳат фарогири тамоми масъалаҳои муҳим мебошад ва тибқи дастури Роҳбари давлат “дар ҳуҷҷати зикршуда ба масъалаҳои рушди сармояи инсонӣ, тақвияти иқтидорҳои истеҳсолӣ ва истифодаи технологияҳои муосир, ташкили истеҳсоли молу маҳсулоти рақобатнок бо арзиши баланди иловашуда, пайванди илм бо истеҳсолот ва ташаккул додани иқтисоди ба дониш ва ихтироъкориву навоварӣ асосёфта таваҷҷуҳи аввалиндараҷа зоҳир карда шавад”.
Масъалаи дигаре, ки Президенти кишвар онро бо истифодаи факту далелҳои саҳеҳ мавриди таҳлил қарор дода, муҳимияти онро ба такрор таъкид намуданд, рақамикунонии соҳаҳои иқтисоди миллӣ ҷиҳати таъмин намудани шаффофияти муносибатҳои иқтисодиву молиявӣ мебошад. Дар баробари рақамикунони соҳа Роҳбари мамлакат даъват ба амал овард, ки истифодаи васеи технологияи иттилоотии муосир, ҳамзамон вусъати раванди иноватсионӣ дар идоракунӣ таъмин карда шавад. Ба ин хотир, Пешвои миллат пешниҳод намуд, ки “ҷиҳати вусъат бахшидан ба равандҳои инноватсионӣ ва истифодаи ҳамаҷонибаи имкониятҳои технологияҳои рақамӣ дар иқтисодиёт солҳои 2025 – 2030 «Солҳои рушди иқтисоди рақамӣ ва инноватсия» эълон карда шаванд”.
Рушди соҳаи соҳибкориро баҳри баланд бардоштани неруи иқтисодии кишвар ниҳоят муҳим арзёбӣ намуда, барои дастгирии соҳибкорон имтиёзҳои нав, кумаку дастгириҳои ҳамешагии Ҳукумати кишварро аз масъулон талаб намуд. Озод намудани фаъолияти соҳибкориро дар кишвар аз ҳамагуна санҷишҳо, ба ҷуз аз сохторҳои соҳаи андоз таъкид намуда, Сарвари давлат иброз доштанд, ки “дар давраи такмили санадҳои меъёрии ҳуқуқии зикршуда бо мақсади дастгирии давлатии фаъолияти соҳибкорӣ, фароҳам овардани фазои мусоид барои ҷалби сармоя ва таъсиси ҷойҳои корӣ ба ҳама намуди санҷишҳои фаъолияти субъектҳои соҳибкорӣ (ба истиснои санҷишҳои мақомоти андоз) то 1-уми январи соли 2027-ум мораторий эълон карда шавад”.
Ба замми ин, дар баробари рушди соҳибкорӣ ҷалби сармояро Ҷаноби Олӣ масъалаи муҳим дар фаъолияти сохторҳои иқтисодӣ маънидод намуда, барои фароҳамоварии тамоми имконот ва шароит баҳри таъмини сармоягузорӣ дар фаъолияти соҳибкорон супоришҳои қатъӣ дод. Аз ҷумла, ба Кумитаи давлатии сармоягузорӣ ва идораи амволи давлатӣ дастур дода шуд, ки “дар ҳамкорӣ бо вазорату идораҳои соҳавӣ бо зикри маълумоти мушаххасу дақиқ оид ба захираву имкониятҳои мавҷуда, соҳаҳои афзалиятнок ва самтҳои асосии беҳтар намудани фазои сармоягузории кишвар дар муҳлати се моҳ Стратегияи ҷалби сармояро барои давраи то соли 2040 таҳия намояд”.
Президенти кишвар аз рушди соҳаи саноат ҳамчун яке аз ҳадафи стратегии давлат дар соли гузашта бо қаноатмандӣ ёд карда, оиди таъсис ёфтани бештар аз 2040 корхонаи саноатӣ бо ташкили 76 ҷойи корӣ маълумот манзур намуд. Ҳамзамон, суръати миёнасолонаи рушди соҳа дар ин давра дар сатҳи 15 фоиз баҳогузорӣ намуд ва супориш дод, ки суръати рушди соҳа ҳар сол на кам аз 20 фоиз бояд таъмин карда шавад.
Чун ҳарвақта Пешвои муаззами миллат таваҷҷуҳи асосиро барои соҳаи маориф, таълиму тарбияи насли наврас равона намуда, барои анҷоми корҳои сохтмонии иншоотҳои соҳа масъулинро муваззаф намуданд. Рушди соҳаи мазкурро Президенти кишвар яке аз вазифаҳои калидии Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ва дар маҷмуъ тамоми сокинони кишвар номида, масъулонро вазифадор намуд, ки “дар панҷ соли оянда бо истифода аз ҳамаи сарчашмаҳои маблағгузорӣ ва бо дарназардошти ҳадафи гузошташуда барои фарогирии 50 фоизи кӯдакони синну соли томактабӣ бунёди 800 муассисаи таҳсилоти томактабӣ ва беш аз 1000 муассисаи таҳсилоти умумиро таъмин намоянд”.
Ҳамзамон, Сарвари давлат аҳли илму маорифро нерӯи пешбарандаи ҷомеа унвон карда, барои муосиркунонии соҳаҳо бо назардошти талаботи замон ва бозори меҳнат, бархурди илму истеҳсолотро аз ҳарвақта дида зарур арзёбӣ намуд. Бо дарназардошти зарурияти баамаломада суоприш дода шуд, ки “ба вазоратҳои маориф ва илм, рушди иқтисод ва савдо, Академияи миллии илмҳо, Комиссияи олии аттестатсионӣ, академияҳои соҳавӣ ва дигар сохторҳои марбутаро зарур аст, ки «Барномаи давлатии тайёр кардани кадрҳои сатҳи баланди илмӣ барои солҳои 2021 – 2030»-ро дар муддати ду моҳ таҷдиди назар карда, ба Ҳукумати мамлакат пешниҳод намоянд”.
Фарҳанг аз назари Роҳбари давлат “ҳастии миллат” буда, корбарӣ барои баланд бардоштани сатҳи маърифати фарҳангии шаҳрвандон, дар мадҳи назари доимии роҳбарияти олии мамлакат қарор доштани соҳа дар Паём таъкид гардид. Дар баробари таъсиси муассисаву сохторҳои нави соҳа ба монанди Китобхонаи миллии Тоҷикистон, Агентӣ оид ба ҳифзи ёдгориҳои таърихиву фарҳангӣ ва таъмиру аз навсозии садҳо иншоотҳои фарҳангӣ, Ҷанои Олӣ барои дар оянда ҳам роҳандозӣ намудани корҳои барқарорсозӣ ва таъсисдиҳиву сохтмони иншоотҳои соҳа вазифаҳои амиқ ба миён гузошт. Алалхусус, Президенти мамлакат оиди камбудиҳои ҷойдоштаро дар масъалаи таъмиру азнавсозӣ баррасӣ намуд ва дар оянда анҷоми корҳои сохтмониву азнавсозии иншоотҳои соҳаро ба таври зайл супориш дод: “Бо вуҷуди корҳои амалигардида, ҳоло дар кишвар 75 муассисаи садамавӣ ва 368 муассисаи таъмирталаби соҳаи фарҳанг вуҷуд дорад, ки ин масъала ҳалли фавриро тақозо менамояд.
Ба Вазорати фарҳанг ва мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии вилоятҳо ва шаҳру ноҳияҳо дастур дода мешавад, ки то ҷашни 35-солагии истиқлоли давлатӣ камбудиву мушкилоти ҷойдоштаи соҳаро пурра бартараф намоянд”.
Такя ба таъриху фарҳанги бузурги миллат, ҳифзу муқаддас шуморидани онро Пешвои миллат таъкид намуда, барои ҳимояи арзишҳои таърихии он иброз дошт, ки “вазоратҳои корҳои хориҷӣ ва фарҳанг маводи заруриро вобаста ба таҷлили 2550-солагии Эъломияи ҳуқуқи башари Куруши Кабир омода ва ба ЮНЕСКО пешниҳод намоянд”. Яке аз мушкилоти кишварҳои минтиқа ин имрӯз таъсис додани ҷойҳои корӣ барои шаҳрвандон мебошад, ки кишвари мо дар солҳои охир тариқи ташкили корхонаҳои мухталиф аз ҷумла корхонаҳои саноатӣ ин ҳадафи стратегиро марҳила ба марҳила ҳаллу фасл намуда истодааст. Бо вуҷуди ин, дар Паёми соли 2024 дар ин бахши фаъолият ҳаҷму сифати кор мушахас гардид. Зеро роҳбари давлат қайд намуданд, ки “Ҳукумати мамлакат, роҳбарони вазорату идораҳо, раисони вилоятҳо ва шаҳру ноҳияҳо вазифадоранд, ки тамоми имкониятҳоро барои дар панҷ соли оянда дар ҳамаи соҳаҳои иқтисоди миллӣ таъсис додани беш аз 1 миллиону 400 ҳазор ҷойи кории нав сафарбар созанд”.
Марбут ба соҳаи энергетика, ки соҳаҳои дигари хоҷагии халқ ба он сахт ҳамбастагӣ доранд, дар Паёми Президенти кишвар мароқи зиёд зоҳир гардид. Роҳбарияти олии мамлакат оид ба корҳои дар соли сипаришуда анҷомёфтаи назаррас, алалхусус “корҳои таҷдиду азнавсозӣ дар неругоҳҳои барқи обии «Норак» ва «Қайроққум» ба маблағи умумии 6 миллиарду 900 миллион сомонӣ ва сохтмони неругоҳи «Себзор» ба маблағи 700 миллион сомонӣ” изҳори қаноатмандӣ намуда, бо эътимоди зиед қайд кард, ки “аз моҳи майи соли 2027-ум аз ҳисоби истеҳсоли неруи барқ дар «Роғун» ва силсилаи неругоҳҳои дарёи Вахш норасоии неруи барқ дар кишвар пурра бартараф ва Тоҷикистон ба истиқлоли комили энергетикӣ ноил мегардад.
Ҳамаи нуқтаҳои дар боло зикргардида, ки ба ояндаи наздику дури кишвари мо равона шудаанд, умедбахш буда, Пешвои миллат дар соҳаҳои муҳим нақшаҳои миёнамуҳлатро муайян намуд. Худи Роҳбари давлат Паёми ироашударо як ҳуҷҷати стратегӣ баҳогузорӣ намуд, Чунончӣ иброз доштанд, ки “Дар паёми имрӯзаи Роҳбари давлат дастовардҳои ноилшудаи Тоҷикистон тайи вақтҳои охир, хусусан, дар панҷ соли гузашта баён гардиданд. Ҳамчунин, вазифаҳо барои таҳким бахшидану афзун гардонидани онҳо ва бартараф намудани мушкилоту монеаҳое, ки дар ҳаёти ҷомеа ва давлати мо мавҷуданд, мушаххас карда шуданд”.
Ин ояндабинии васеи Сарвари кишвар умеди шаҳрвандонро ба фардои мамлакат бештар намуда, боварии мардумро нисбати фаъолияти сохторҳои дахлдор дучанд менамояд. Хеле манфиатбахш аст, замоне, ки ҳар соҳа роҳи тайкарда ва роҳи аз пешистодаро бинаду дарк намояд. Маҳз дар Паёми соли 2024 чунин равшанӣ барои тамоми масъулон ва шаҳрвандон дода шуд. Ин аст, муҳимияти Паёми Роҳбари кишвар ва ин аст нақши бузурги Пешвои миллат.

- Сешанбе, 14 Январ 2025
РУШДИ СОҲАИ МАОРИФ ЯКЕ АЗ САМТҲОИ АФЗАЛИЯТНОКИ СИЁСАТИ ҲУКУМАТИ ТОҶИКИСТОН (дар партави Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 28.12.2024)
Сарходими илмии шуъбаи таҳқиқоти
иҷтимоию иқтисодии Институти илмҳои
гуманитарии ба номи академик
Б. Искандарови АМИТ д.и.и. Ҷонмамадов Ш.Б.
РУШДИ СОҲАИ МАОРИФ ЯКЕ АЗ САМТҲОИ АФЗАЛИЯТНОКИ СИЁСАТИ ҲУКУМАТИ ТОҶИКИСТОН (дар партави Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 28.12.2024)
Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ, Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон зимни пешниҳоди Паём ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи самтҳои асосии сиёсати дохилӣ ва хориҷии ҷумҳурӣ», ки санаи 28-уми декабри соли 2024 ироа гардида буд, аз вазъи бисёр ҳассоси ҷомеаи ҷаҳонӣ ёдовар шуданд. Дар ин замина, Сарвари давлат афзуданд, ки воситаи ягонаи ҳимояи миллат ва давлат дар шароити пуртаззоди ҷаҳонишавӣ, ин рушди соҳаи маориф, боло бурдани иқтидори иқтисодии соҳаҳои гуногун ва афзалиятноки иқтисодиёти миллӣ ва, фароҳам овардани шароити мусоид барои зиндагии шоиста дар мамлакат мебошад.
Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар Паёми имсолаи худ ба Маҷлиси Олӣ қайд карданд, ки ҳифзи иҷтимоии аҳолӣ дар сиёсати давлати Тоҷикистон мақоми хос дошта, барои дастгирии соҳаҳои иҷтимоӣ ва баланд бардоштани сатҳу сифати зиндагии мардум маблағгузорӣ аз ҳисоби буҷети давлатӣ ҳамасола зиёд карда мешавад. Инчунин таъкид карданд, ки Ҳукумати мамлакат ба рушди соҳаи маориф таваҷҷуҳи аввалиндараҷа медиҳад. Имрӯз дар соҳаи маорифи мамлакат ҳашт барномаи давлатӣ ва ду стратегияи дарозмуддат татбиқ шуда истодаанд, ки ба рушду инкишофи таълиму тарбия, амалигардонии ислоҳоти соҳа, дастгирии мактабу омӯзгор, таълифи китобҳои дарсии насли нав ва такмили мазмуну мундариҷаи таҳсилот мусоидат менамояд.
Имрӯз 42 ҳазору 400 нафар ҷавонони мо дар 42 давлати мутараққии ҷаҳон таҳсили илм доранд, ки 13 ҳазор нафар ё беш аз 30 фоизи онҳо духтарон мебошанд. Пешвои миллат пешниҳод намуданд, ки аз 1уми сентябри соли 2025 бо мақсади боз ҳам беҳтар намудани сатҳи некуаҳволии сокинони мамлакат ва тақвияти ҳифзи иҷтимоии аҳолӣ маоши вазифавии кормандони муассисаҳои томактабӣ, таҳсилоти миёнаи умумии соҳаи маориф 30 фоиз, маоши вазифавии кормандони дигар муассисаҳои соҳаи маориф, соҳаҳои илм, фарҳанг, тандурустӣ, муассисаҳои соҳаи ҳифзи иҷтимоӣ, мақомоти ҳокимият ва идоракунии давлатӣ ва дигар муассисаҳои буҷетӣ, инчунин стипендияҳо 20 фоиз зиёд карда шавад.
Дар асоси супориши Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат аз 1-уми сентябри соли 2025 нафақаҳои суғуртавӣ, меҳнатӣ ва иҷтимоӣ, инчунин, иловапулӣ ба онҳо тибқи муқаррароти моддаи 51-уми Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи нафақаҳои суғуртавӣ ва давлатӣ» ва андозаи нафақаи заминавӣ 10 фоиз зиёд, яъне индексатсия карда мешавад.
Бо дарназардошти таваҷҷуҳи аввалиндараҷа доштани Пешвои муаззами миллат ба соҳаи маориф ба Ҳукумати мамлакат, Вазорати маориф ва илм ва роҳбарони мақомоти иҷроияи маҳаллии ҳокимияти давлатӣ супориш доданд, ки бо дарназардошти афзоиши аҳолӣ ва зиёд гардидани шумораи кӯдакону наврасон тадбирҳои мушаххас андешанд. Яъне, дар панҷ соли оянда бо истифода аз ҳамаи сарчашмаҳои маблағгузорӣ ва бо дарназардошти ҳадафи гузошташуда барои фарогирии 50 фоизи кӯдакони синну соли томактабӣ бунёди 800 муассисаи таҳсилоти томактабӣ ва беш аз 1000 муассисаи таҳсилоти умумиро таъмин намоянд.
Инчунин, ба роҳбарони вилоятҳо ва шаҳру ноҳияҳо дастур доданд, ки дар панҷ соли оянда, бо дарназардошти афзоиши аҳолӣ, барои дар ҳар як маҳалли аҳолинишин, ки 100 оила зиндагӣ мекунад, ҳатман бунёд кардани як муассисаи томактабӣ тадбирҳои зарурӣ андешанд.
Соли 2025 барои Тоҷикистон аз ҷиҳати амалияи сиёсӣ соли таърихӣ ва муҳим дар Паём арзёбӣ гардида, вазифаҳои мушаххас ба тамоми вазорату идораҳои давлатӣ дода шуд.
Дар заминаҳои рушди иқтисоди миллӣ ва муваффақиятҳои дипломативу сиёсӣ дар соли 2024 ишора шуд, ки ин тамоюл дар соли 2025 низ нигоҳ дошта шавад.

- Душанбе, 13 Январ 2025
СОЛИМИИ МИЛЛАТ ВА СОҲАИ ТАНДУРУСТӢ - АЗ МАДДИ НАЗАРИ ПЕШВОИ МИЛЛАТ
Зоолишоева Ш.Ф. – номзади илмҳои
филологӣ, ходими калони илмии шуъбаи
забонхои помирии Институти илмҳои
гуманитарии ба номи академик Б.
Искандаров АМИТ
СОЛИМИИ МИЛЛАТ ВА СОҲАИ ТАНДУРУСТӢ - АЗ МАДДИ НАЗАРИ ПЕШВОИ МИЛЛАТ
(Бардошт аз Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар бораи самтҳои асосии сиёсати дохилӣ ва хориҷии ҷумҳурӣ)
28 декабри соли гузашта, дар бинои нави мақоми олии қонунгузори мамлакат – Маҷлиси Олӣ, паёми навбатии Роҳбари давлат дар бораи самтҳои асосии сиёсати дохилӣ ва хориҷии кишвар баргузор гардид.
Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон суханрониашро оиди Сарқонуни мамлакат сар карда, иброз доштанд, ки “Соли 2024 мардуми шарафманди Тоҷикистон 30-юмин солгарди қабули Конститутсияи давлати соҳибистиқлоли худро бо ифтихору шукргузорӣ аз соҳибватаниву соҳибдавлатӣ таҷлил намудаанд”.
Конститутсия ҳамчун санади тақдирсози давлати тоҷикон заминаи ҳуқуқии давлатдории мустақил, соҳибихтиёрии миллӣ ва рушди ҳамаи соҳаҳои ҳаёти ҷомеаи кишвар, аз ҷумла, соҳаи тандурустиро фароҳам овардааст.
Сарқонуни давлати Чумҳурии Тоҷикистон ҳимояи ҳуқуқи ҳар як шаҳрванди мамлакатамонро дар ҳифзи саломатӣ ва истифода аз ёрии тиббии ройгон дар муассисаҳои нигаҳдории тандурустии давлатӣ таъмин менамояд.
Бояд ишора намуд, ки Пешвои миллат доимо дар ҳар як суханрониаш дар баробари дигар самтҳои афзалиятноки кишвар, ба яке аз масъалаҳои ниҳоят дараҷа муҳим ва афзалиятнок, яъне беҳдошти саломатӣ ва солимии миллат ва дастрасӣ ба хизматрасониҳои ҳаматарафаи тиббӣ, ишора менамоянд: “Ҳукумати мамлакат барои таъмин намудани фаъолияти босамари муассисаҳои соҳаи тандурустӣ ва баланд бардоштани сатҳу сифати хизматрасониҳои тиббӣ ба аҳолӣ тадбирҳои заруриро амалӣ гардонида истодааст”. Масалан, дар доираи нақшаи корҳои ободониву бунёдкорӣ ба истиқболи ҷашни 35-солагии истиқлоли давлатӣ, дар се соли охир дар мамлакат 660 иншооти соҳаи тандурустӣ, 480 иншооти варзишӣ, 175 иншооти фарҳангиву фароғатӣ ва ҳазорҳо иншооти дигари истеҳсоливу иҷтимоӣ бунёд ва ба истифода дода шуданд.
“Дар соли 2025-ум барои соҳаи тандурустӣ аз ҳисоби буҷети давлатӣ 4,3 миллиард сомонӣ пешбинӣ гардидааст, ки нисбат ба соли 2024-ум 840 миллион сомонӣ зиёд мебошад”.
Сарвари Давлат қайд карданд, ки дар давоми чанд соли охир Ҳукумати Тоҷикистон бинои Вазорати тандурустӣ ва ҳифзи иҷтимоии аҳолӣ, ки кормандони он дар шароити бисёр номусоид фаъолият мекарданд, инчунин, биноҳои ду муассисаи бузурги таҳсилоти олии тиббӣ – Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ ибни Сино ва Донишгоҳи давлатии тиббӣ дар вилояти Хатлонро бо беҳтарин шароит бунёд карда, ба истифода дод.
Роҳбари давлат ба тайёр кардани кадрҳои баландихтисос дар ҳар соҳа ҳамеша диққати ҷиддӣ медиҳанд ва дар китобашон “Чеҳраҳои мондагор” дар бораи фарзанди бузурги халқи тоҷик Абӯалӣ ибни Сино қайд кардаанд, ки: «Шайхурраис Абӯалӣ ибни Сино яке аз бузургтарин файласуфон, олимон, табибон ва адибони тоҷику форс буда, дар рушду камоли тамаддуни ҷаҳонӣ саҳми барҷаста дорад. Воқеан, нақши барҷастае, ки Ибни Сино дар таърихи фарҳанги миллат ва башарият гузоштааст, номи ӯро барои аҳли ҷаҳон азиз ва ҷовидонӣ гардонидааст. Ба шарофати осори абадзиндаи хеш Ибни Сино имрӯз низ ҳамзамон ва ҳамқадами ҷомеаи башарӣ мебошад».
Ин суханҳои Пешвои миллат дар бораи кору фаъолияти Ибни Сино чун сармашқ барои хатмкунандагони Донишгоҳҳои тиббии мамлакатамон хизмат мекунанд. Зеро ҳар як хатмкунанда, ҳангоми соҳиби дипломи табибӣ шудан савганд ёд мекунад, ки вориси арзандаи табиби машҳур Абӯалӣ Ибни Сино бошад, то ки дониш ва малакаи тиббии худро баҳри табобати бемориҳо ва ҳифзи саломатии инсон бахшад.
Воқеан бояд кайд кард, ки Абуалӣ ибни-Сино, дар асари безаволи худ “Ал-қонун фи тиб” масъалаҳои тибро бо асосу далелҳои мушаххас инъикос намуда, дар бораи саломатӣ чунин навиштаанд: “...саломатӣ на танҳо вобаста ба ҷисм, балки ба ҳолати руҳӣ ва эҳсосот низ вобастагӣ дорад”.
Роҳбари кишвар барои тарғиби тарзи ҳаёти солим, пешгирӣ аз бемориҳои гуногун, роҳ надодан ба фавти модар ва кӯдак, бо нуқсонҳои вазнини ҷисмонӣ (маъюбӣ) таваллуд нашудани насли ояндасози миллати куҳанбунёди тоҷик, пешгирӣ аз воридоти дорувории қалбакӣ ва истифодаи он бо кормандони соҳаи тиб пайваста суҳбату вохӯриҳо мегузаронанд.
Ҳама вақт дар суханрониашон Пешвои миллат аз аҳаммияти хӯроки солим, яъне тайёр ва омода намудани хӯрок аз меваю сабзавоти аз ҷиҳати экологӣ тозаи ватанӣ, варзиш ва фаъолияти ҷисмонӣ, ки на танҳо ба саломатии ҷисмонӣ балки ба ҳолати равонӣ кӯмак мерасонад, таъкид мекунанд. Бо суханони пандомезаш дар бораи муносибати хуб, рафтор ва гуфтори нек бо волидайн, оила, зану фарзанд, хешу табор, дӯстон, умуман бо ҳамаи инсонҳо, новобаста аз миллат, нажод, дин, мазҳаб, ки ҳолати рӯҳӣ ва равонии шахс аз ин беҳтару хубтар мегардад, насиҳат мекунанд.
Муҳимтарин нуқтаро, ки Пешвои миллат доимо таъкид мекунанд, ин масъалаи барҳам ва роҳ надодан ба никоҳи хешутабории наздик аст: “Таҳлилҳо нишон медиҳанд, ки солҳои охир дар заминаи никоҳҳои хешутабории наздик таваллуди фарзандони маъюб зиёд гаштааст. Воқеан, илми тиб зараровар будани никоҳҳои хешутабории наздик, аз ҷумла сабабҳои таваллуди фарзандони дорои нуқсҳои ақливу ҷисмониро аз чунин никоҳҳо исбот намудааст. Мо бояд аз ин ишораву фармудаҳо хулоса бароварда, эҳтиёткор бошем, таъкидҳо ва гуфтаҳои гузаштагонро фаромӯш накунем, аз илми муосири тиб ва дастовардҳои он огоҳона истифода намоем, то ки генофонди миллати азизамон ҳифз гардад ва наслҳои солим оилаҳои моро боз ҳам хушбахттар намоянд”.
Дар баробари ҳамаи ин ғамхориҳо, ба ҳар як шаҳрванди ватанамон маълум аст, ки бо соҳибистиқлол гаштани Тоҷикистон, Ҳукумати мамлакат барои бо тарҳи замонавӣ сохтани биноҳои тиббии таҳсилоти олӣ, колеҷҳо ва бунгоҳҳои тиббӣ, ё ин ки таҷдиду азнавсозии муассисаҳои тиббӣ, ки дар даврони Шӯравӣ сохта шуда буданд, ҷидду ҷаҳди зиёд намуда, онҳоро бо беҳтарин усул таъмир карда, ба истифода дод: “Умуман, дар 33 соли соҳибистиқлолӣ, ғайр аз таъмиру таҷдиди муассисаҳои мавҷудаи соҳаи тандурустӣ, бо истифода аз ҳамаи имкониятҳо 3076 муассисаи нави тиббӣ бунёд карда шуд”.
Дар баробари корҳои амалигардида Пешвои миллат ба роҳбарияти Вазорати тандурустӣ ва ҳифзи иҷтимоии аҳолӣ, вилоятҳо ва шаҳру ноҳияҳо як қатор супоришҳои мушаххас доданд, аз қабили:
- дар ҳамкорӣ бо соҳибкорону сармоягузорон ҷиҳати то ҷашни 35-солагии истиқлоли давлатӣ пурра бартараф намудани мушкилоту масъалаҳои муассисаҳои тандурустӣ тадбирҳои мушаххас андешанд;
- тайёр намудани мутахассисон ва бо кадрҳои баландихтисос таъмин намудани муассисаҳои тиббӣ;
- паст будани сифати доруворӣ ва истифодаи самараноки таҷҳизоти ҳозиразамони тиббӣ;
- барои ислоҳи камбудиҳои ҷойдошта, таъмин намудани рушди бомароми соҳа ва тарбияи кадрҳои баландихтисос тадбирҳои зарурӣ андешида, хизматрасонии босифати тиббӣ ва фаъолияти босамари муассисаҳои тиббиро таъмин намоянд.
Бо боварии комил метавон гуфт, ки бо бартараф намудани камбудиҳои ҷойдошта соҳаи тандурустӣ метавонад, барои беҳдошти саломатии аҳолии мамлакатамон саҳми боз ҳам бештари худро гузорад.

- Душанбе, 13 Январ 2025
РУШДИ БОСУРЪАТИ САНОАТ – КАФИЛИ ТАЪМИНИ ҶОЙҲОИ НАВИ КОРӢ
Азорабекова Ширингул –
ходими илмии ИИГ ба номи
Б. Искандаров
РУШДИ БОСУРЪАТИ САНОАТ – КАФИЛИ ТАЪМИНИ ҶОЙҲОИ НАВИ КОРӢ
Яке аз нуқтаҳои асосии сиёсати дохилии Тоҷикистонро дар давоми панҷ соли охир, ин гузаштани хоҷагии халқи мамлакат ба самти саноатикунонии истеҳсолот ташкил медиҳад. Бо дарназардошти аҳаммияти бузурги соҳаи саноат барои пешрафти мамлакат, Ҳукумати Тоҷикистон солҳои 2022–2026-ро «Солҳои рушди саноат» эълон намуд ва ин натиҷаи хубро ба бор овард. Дар даврони истиқлоли давлатӣ дар Тоҷикистон беш аз 3 ҳазор корхонаи саноатӣ бо 54 ҳазор ҷойи корӣ сохта, ба истифода дода шуд, аммо бо назардошти суръати афзоиши аҳолӣ ин нишондиҳанда ҳанӯз ба талаботи замони муосир ҷавобгӯ буда наметавонад, гарчанде, ки нисбат ба замони Шӯравӣ хеле зиёд аст.
Дар давоми солҳои Шӯравӣ дар ҷумҳурӣ 358 корхонаи саноатӣ бо 33 ҳазор ҷойи корӣ фаъолият дошт. Дар муқоиса бояд қайд намуд, ки танҳо дар давоми солҳои 2022–2023 дар кишвар беш аз 1200 коргоҳу корхонаи нави истеҳсолӣ бо 11 ҳазор ҷойи корӣ таъсис дода шуданд.
Дар Паёми Пешвои миллат аз 28-уми декабри соли 2024 қайд гардид, ки дар доираи ҳадафи стратегӣ оид ба саноатикунонии босуръати кишвар дар панҷ соли охир ҳаҷми маҷмуи маҳсулоти саноатӣ аз 27 миллиард ба 53 миллиард сомонӣ расонида шуд, ки қариб ду баробар зиёд мебошад. Дар ин давра дар кишвар беш аз 2040 корхонаи саноатӣ ва 74 ҳазор ҷойи корӣ таъсис дода шуд.
Ин натиҷа ҳанӯз аз супориши Пешвои миллат кам мебошад, зеро мебоист 100 ҳазор ҷойҳои нави корӣ барои аҳолии мамлакат дар самти саноат таъсис дода шавад. Бо мақсади расидан ба ин ҳадафи стратегӣ, мебоист рушди комплексии саноат таъмин гардад, ки он инкишофи баробари соҳаи энергетика ва роҳсозиро ҳамчун инфрасохтори асосии соҳаи саноат дар назар дорад. Танҳо дар сурати рушди роҳсозӣ ва истеҳсоли кофии энергетика, Тоҷикистон метавонад саноати калони истеҳсолиро ба роҳ монад.
Бо ҳамин мақсад дар Паёми Пешвои миллат вазифаи таҷдиду азнавсозии роҳҳои мошингард ва сари вақт ва бо риояи меъёрҳои муосир амалӣ намудани бунёду азнавсозии роҳҳои дорои аҳамияти байналмилалиро зарур шуморид. Барои нигоҳдорӣ ва истифодаи дурусти роҳҳо, ташаккули долонҳои нақлиёти транзитӣ ва инфрасохтори онҳо ба вазоратҳои дахлдор супориш дода шуд, ки дар ин самт тадбирҳои заруриро амалӣ намоянд.
Дар умум, барои Тоҷикистон рушди босуръати саноат яке аз роҳҳои ҳалли масъалаи рафъи камбизоатӣ ва кам кардани муҳоҷирати меҳнатӣ мебошад. Пешвои миллат дар Паёми имсола қайд карда буданд, ки дар соҳаҳои мухталифи иқтисоди кишвар беш аз 4,1 миллион ҷойи корӣ таъсису барқарор карда шудааст.
Аммо бо дарназардошти афзоиши аҳолӣ, ба Ҳукумати кишвар, роҳбарони вазорату идораҳо, раисони вилоятҳо ва шаҳру ноҳияҳо супориш дода шуд, ки дар панҷ соли оянда дар ҳамаи соҳаҳои иқтисоди миллӣ беш аз 1 миллиону 400 ҳазор ҷойи кории навро барои ҷавонон таъмин намоянд.
Бо дарназардошти ин қисмати далелҳо хулоса кардан мумкин аст, ки Паёми Пешвои миллат барномаи рушди саноатро ҳамчун самти афзалиятноки таъмини даромади буҷети давлат, аҳолӣ ва ҳар як шаҳрванди Тоҷикистон баррасӣ карда, иҷрои онро вазифаи ҳар як шаҳрванди Тоҷикистон мешуморад.