АГАР НАВРӮЗУ РАМАЗОН БО ҲАМ ТАВЪАМ ОЯНД?

Шоинбеков А.А. - ходими пешбари илмии шуъбаи таърих,

бостоншиносӣ ва мардумшиносии ИИГ АМИТ, номзади илмҳои таърих

 

АГАР НАВРӮЗУ РАМАЗОН БО ҲАМ ТАВЪАМ ОЯНД?  

 

  Дар Тоҷикистони соҳибистиқлол солҳои 2024-2025 ҷашни Наврӯз ва моҳи шарифи Рамазон бо ҳам тавъам омаданд. Соли 2024, 11-март моҳи шарифи мубораки Рамазон даромада то 9-апрел идома ёфт. Соли 2025 бошад моҳи марту моҳи Рамазон пурра бо ҳам баробар омаданд ва рӯзҳои наврӯзӣ дар мобайни моҳи Рамазон омаданд. Имсол бошад моҳи Рамазон 19-феврал оғоз ёфта бо омад - омади рӯзҳои наврӯзӣ (19-20 март) ҷашн гирифта мешавад. Дар таҷрибаи 35 соли Истиқлолияти Ҷумҳурии Тоҷикистон ин се соли таърихӣ бори нахуст омадаанд ва боз баъди 33 сол ҷашни Наврӯзу моҳи Рамазон ба ҳам меоянд.

  Пас агар Наврӯзу Рамазон бо ҳам тавъам оянд, онҳоро дар Тоҷикистони соҳибистиқлол чӣ гуна ҷашн мегиранд?

  Соли 2024 дар арафаи оғози моҳи Рамазон ва фарорасии ҷашни Наврӯз дар миёни мардум овозаҳо паҳн гаштанд, ки ҷашни Наврӯзро пеш аз даромадани моҳи шарифи Рамазон то 11-уми март мегузаронанд ва дар моҳи Рамазон гузаронидани ҷашни Наврӯз раво нест. Ин албатта як овозаи навбатии иғвогаронаи баъзе хурофотгароён буд.

  Мутаасифона таъсири тарбияи хурофотгароёна боиси он ҳам гашт, ки рӯзи 22-март соли 2024, дар рӯзи Наврӯз дар моҳи шарифи мубораки Рамазон дар вилояти Москва, шаҳри Красногорск, дар толори консертии «Крокус –сити- Хол» теракти калон рух дод ва дар он дар мадди аввал 4 нафар ва сипас 11 нафар террористро аз Тоҷикистон гумонбар доштанд ва дастгир карданд. Ин як фоҷиаи калон буд, ки дар он наздики 150 нафар кушта ва 600 нафар маҷрӯҳ шуданд. Ин воқеаи нангин дар он рӯз дар тамоми олам паҳн гашту ҳафтаҳо ва моҳҳо дар хусуси он дар шабакаҳои иҷтимоӣ, телевизион ва матбуоти давр гап мерафт. Ин қасдан як сетсенарияи пешакӣ буд ё не?, то ҳоло ҳам чизе гуфта наметавонем, вале айбдоршавандагонро як зумра ҷавонони тоҷик маҳсуб донистанд ва дар паси панҷара якумр шинонданд. Пас гап дар Рамазон, дар Наврӯз дар Ислом набудаст, гап дар мост, ки мо бо чигуна тафаккур тарбия ёфтаем.

        Ислом ба зоти худ надорад айбе,

        Ҳар айбе, ки аст дар мусулмонии мост.

  Дар он рӯзҳо ҳама гӯш ба қимор буданд, ки сокинони Ҷумҳурии Тоҷикистон дар ин рӯзҳои ҷашн дар ин рӯзҳои воқеаи нангин чӣ кор мекунанд? Бахсус сарвари кишвар Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба воқеаи «Крокус – сити - Хол» чи гуна вокуниш медиҳад? Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат, мӯҳтарам Эмомали Раҳмон, ки қаблан аз ин ҳодиса борҳо аз минбари Созмони Миллали Мутаҳид баромад карда ҳамеша таъкид намудаанд, ки “тероризм ба ягон дин, мазҳаб ё миллат хос нест, яъне терорист ватан, миллат ва дину мазҳаб надорад”, изҳор ҳамдарии худро баён сохт вале дар баробари ин дар Тоҷикистон ҷашни Наврӯз, он рӯзҳою он сол бо шукӯҳу шаҳомати хоса таҷлил гардид, зеро ки Наврӯз ба ягон дин, ба ягон ақида, ба ягон идеология рабт надорад, ин як ҷашни сирф мардумист, ки таърихи зиёда аз 6 ҳазорсола дорад.

  Ҳақиқатан ҳам, чуноне ки мо ҳамагон шоҳиди ҳол шудем, соли 2024 дар Ҷумҳурии Точикистон Наврӯз аз ҳар сола дида боз ҳам бо шукӯҳу шаҳомати баланд гузашт. Наврӯз дар ҳар як идораю муассисаҳо, кӯчаю маҳаллаҳо, шаҳракҳою ҷомоатҳо, ноҳияҳою шаҳрҳо марҳила ба марҳила, навбат ба навбат гузашта, дар охир дар маркази вилоятҳо ва маркази Ҷумҳурӣ шаҳри Душанбе бо шукӯҳу шаҳомати хоса таҷлил гардид. Бахусус дар шаҳри Душанбе бо иштироки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомали Раҳмон ва Раиси шаҳри Душанбе муҳтарам Рустами Эмомалӣ ва дигар шахсони баландпоя консерти хеле бошукӯҳ гузашт, ки дар ҷамъбасти он Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Э. Раҳмон боз таъкид намуд, ки мақсади Наврӯз фақат покию поктинатӣ аст, қалбҳои худро бояд аз кинаю кудурат пок созем. Мо бояд шукрона кунем, ки дар фазои сулҳу амонӣ дар кишвари соҳибистиқлол умр ба сар бурда истодаем ва мо ҳуқуқи маънавии ҳаққи хурсандӣ карданро дорем.

  Дар ВМКБ низ таҳти роҳбари Раиси ВМКБ, муҳтарам Мирзонабот Алишер Худобердӣ рӯзи 23-юми март дар Боғи марказии шаҳри Хоруғ консерти калон бо иштироки васеи мардум, баргузор гардид. 26-уми март бошад дар варзишгоҳи марказӣ бозиҳои варзишӣ гуштингирӣ, волейбол, дави миллӣ, арғамчинкашӣ, вазнбардорӣ дар сатҳи баланд гузаронида шуданд. Тӯҳфаҳои зиёд ба ғолибони мусобиқаҳо дода шуданд. Он сол на ин ки аз вилояти Суғду Хатлон балки аз Ҷумҳурии Узбекистон низ паҳлавонон ва судяҳо дар мусобиқаи гӯштингирии ВМКБ ширкат варзиданд.

  Иди Рамазон низ бо тамоми расму ойинҳои хоси худ анҷом ёфт. Он рӯзҳо ҳамагон шоҳиди ҳол будем, ки касе ба касе кор надошт. Рӯзагир аз паси кори худу рӯзахур аз пайи кори худ. Ҳама дар осудагӣ, аз пайи рӯзгору зиндагии хеш.

  9-марти соли 2024  Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон дар шаҳри Душанбе бо фаъолон, намояндагони ҷомеа ва ходимони дини мамлакат мулоқот карда аз ҷумла оид ба моҳи шарифи Рамазон чунин гуфт: «Дар ибтидо кулли мардуми Тоҷикистон, ҳамватанони бурунмарзӣ ва ҳамаи шумо – ҳозирини гиромиро ба муносибати фаро расидани моҳи шарифи Рамазон – моҳи парҳезгориву эҳсонкорӣ, хайру садақот, бахшиши гуноҳҳо ва поксозии зоҳиру ботин самимона табрик гуфта, ба хонадони ҳар як сокини мамлакат сулҳу оромӣ, файзу баракат ва зиндагии босаодат орзу менамоям. Бояд гуфт, ки ҳикмати парҳезгориву рӯзадорӣ танҳо дар тарки хӯрдану ошомидан маҳдуд намегардад, балки ин моҳи муборак барои мусулмонон василаи эътиқодии муҳим ҷиҳати анҷом додани корҳои хайру савоб, амалҳои писандида, дасту забони пок доштан, гузашт кардану бахшидан, бо сабру таҳаммул будан ва дигар хислатҳои ҳамидаи инсонӣ маҳсуб мешавад. Тибқи оятҳои Қуръони маҷид ва ҳадисҳои набавӣ ҳар як амали нек ва кори хайру савоб дар ин моҳи мубораку шариф нисбат ба моҳҳои дигар бамаротиб беҳтару бузургтар мебошад ва савоби бештар дорад. Аз ин рӯ, моҳи Рамазон фурсати беҳтарин барои вусъат додани амалҳои хайру савоб дар ҳаққи ятимону маъюбон, оилаҳои камбизоату бесаробонмонда, ниёзмандону дармондагон ва наздикону пайвандон мебошад».

  Дар соли 2025 чуноне ки дар боло зикр намудем, тибқи тақвими қамарӣ моҳи Рамазон аз 1 - уми март оғоз ёфта то 30 - юми март идома дошт ва рӯзҳои наврӯзӣ дар мобайни моҳи Рамазон омаданд. Ва ин аллакай соли дуюм буд, ки дар Тоҷикистони соҳибистиқлол моҳи Рамазону ҷашни Наврӯз ба ҳам тавъам меомаданд.

  Бо даромади моҳи мубораки Рамазон, Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳури Тоҷикистон 28 - уми феврали соли 2025 мардуми шарифи Тоҷикистонро бо ин иди шариф табрику муборакбод намуда, аз ҷумла чунин қайд намуд. Фардо моҳи мубораки Рамазон, ки ҳар рӯзи он барои мардуми мусулмон мактаби парҳезгорӣ, худшиносиву инсондӯстӣ ва ҳамматбаландиву хайру сахо мебошад, фаро мерасад. Тоҷикистони соҳибистиқлоли мо ҳоло дар марҳалаи ташаккул ва такомули давлати миллӣ, яъне дар раванди давлатсозӣ ва давлатдории навини худ қарор дорад. Мусаллам аст, ки дар раванди давлатсозиву давлатдорӣ арзишҳои ахлоқӣ ва эътиқодӣ нақши муҳим мебозанд. Ба ибораи дигар, қонунияти бунёди давлати миллии муосир тақозо мекунад, ки ҳам расму ойинҳои аҷдодиву суннату анъанаҳои миллӣ ва ҳам арзишҳои эътиқодӣ дар хизмати осоишу оромӣ ва саодати мардуми Тоҷикистон қарор дода шаванд. Зеро онҳо ҷузъи таркибӣ ва ҷудоинопазирӣ фарҳанги миллии моро ташкил медиҳанд. Мо бояд ҳамеша шукрона кунем, ки моҳи мубораки Рамазонро дар шароити амну осоиш истиқбол мегирем ва дар фазои озоди эътиқодӣ зиндагӣ мекунем.....

  Ин моҳ арзишу ҳикматҳои зиёди сабақомӯз дорад.

  Яке аз онҳо парҳезгориву покӣ, ғалаба бар нафс ва худдорӣ кардан аз бадиву зишткорӣ мебошад....

  Боз намудани дари саховату ҳиммат на ба хотири дарёфти мартабаву шуҳрат миёни аҳли ҷомеа, балки ба хотири ризои Худованд аз хислатҳои дигари ин моҳи муборак мебошад....

  Садақа ба ятимону маъюбон, оилаҳои бесаробону камбизоат ва дигар ниёзмандон яке аз амалҳои хайре мебошад, ки савоби бештари анҷом додани он маҳз дар моҳи шарифи Рамазон таъкид шудааст....Бунёду таъмири муассисаҳои тиббӣ, мактабу кӯдакистонҳо, роҳу пулҳо, об баровардан ба маҳалли зисти ҳамдиёрон ё обод кардани манзили зисти оилаҳои камбизоату муҳтоҷ нисбат ба ҳар амали таассубомез арзиши зиёди маънавию иҷтимоӣ ва манфиату савоби бештар дорад....

  Дигар аз фазилатҳои бузурги ин моҳ аз он иборат аст, ки шахси мусулмон бояд аз хароҷоти бемавқеъ ва исрофкорӣ, ки боиси мушкилӣ дар рӯзгори худи ӯ мегардад, худдорӣ намояд.

  Азбаски моҳи шарифи Рамазон дар соли 2025 дар моҳи март даромад ва моҳи марту ҷашни Наврӯз сароғози кишту корӣ баҳориянд, Пешвои миллат Эмомали Раҳмон дар суханҳои табрикотии хеш бахшида бо фарорасии моҳи мубораки Рамазон таъкид намуд, ки мо бояд ҳар як рӯзи баҳорро бо меҳнати ҳалол, кишту кори баҳорӣ паси сар кунем, то ки файзу баракати меҳнати мо боз ҳам зиёда гардад.

  Чуноне ки дар боло зикр намудем, дар соли 2025 ҷашни Наврӯз дар мобайни моҳи мубораки Рамазон омад, ки онро дар ин сол ҳам дар Тоҷикситони соҳибистиқлол бо шукӯҳу шаҳомати зиёдтар таҷлил карданд.

  Ба Тоҷикистони соҳибистиқлол агар аз назари Конститутсионӣ назар андозем, тибқи моддаи якуми Конститутсия, Ҷумҳурии Тоҷикистон давлати соҳибихтиёр, демократӣ, ҳуқуқбунёд, дунявӣ ва ягона мебошад. Маънои дунявӣ маҳз ҳамин аст, ки дин аз давлат ҷудо аст ва эътиқодҳою амалҳои динӣ озодона бе дахолат кардан ба корҳои давлатӣ мустақилона, худихтиёрӣ анҷом дода мешаванд.

  Дар доираи Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон, аз тарафи Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон 26-марти соли 2009 «Қонун дар бораи озодии виҷдон ва иттиҳодияҳои динӣ» қабул шудааст. Дар моддаи 20-уми ин қонун нишон дода шудааст, ки ҳар як инсон ва шаҳрванд ҳуқуқи ихтиёрӣ ва мустақилона муайян намудани муносибати худ ба дин дода шудааст. Иштирок дар ибодати динӣ, гузаронидани ҷашну маросимҳо ихтиёрӣ ва озод аст, вале дар доираи қонун. Ҳуқуқи гузаронидани ҷашнҳо маҳдуд нашудааст. Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон барои гузаронидани ҷашнҳо расман иҷозат додааст ва баръакс арзишҳои ахлоқию инсонии онҳоро тарғибу ташвиқ мекунад.

  Дар солҳои истиқлолияти Ҷумҳурии Тоҷикистон барои мардуми шарифи Тоҷикистон тибқи Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон, Қонунҳо «Дар бораи озодии виҷдон ва иттиҳодияҳои динӣ», «Дар бораи танзими анъана ва ҷашну маросим», «Дар бораи масъулияти падару модар дар таълиму тарбияи фарзанд», Консепсияи сиёсати давлатӣ дар соҳаи дин, стратегияҳои миллӣ оид ба муқовимат ба экстремизм ва терроризм барои солҳои 2016 – 2020 ва 2021 – 2025 қабул ва мавриди амал қарор дода шудаанд, ки дар онҳо кафолати озодии виҷдон пурра дода шудааст.

  Аз ин рӯ, Пешвои муаззами миллат, Ҷаноби Олӣ, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомали Раҳмон дар суханронияш қайд кардааст: «Мо имрӯз шукрона мекунем, ки аз баракати истиқлоли давлатӣ дар тамоми соҳаҳои ҳаёти иҷтимоии кишварамон, аз ҷумла дар самти озодии виҷдон шароити созгору мусоид фароҳам гардидааст ва имрӯз шаҳрвандони мо фаризаҳои динии худро озодона анҷом медиҳанд. Бори дигар такрор менамоям, ки ин ҳама аз баракати муқаддастарин неъмати зиндагии халқамон – истиқлолу озодӣ ва дунявӣ будани давлатамон аст, ки барои пайравони ҳамаи динҳо имкониятҳои баробар ва шароити озоду созгори эътиқодиро фароҳам овардааст. Мардуми мо, ҳамчунин, имкон пайдо намуданд, ки расму ойинҳои миллӣ ва маросиму идҳои динӣ – ҷашнҳои Наврӯзу Меҳргон, Тиргону Сада ва идҳои Рамазону Қурбонро ҳамчун ҷузъи фарҳанги миллӣ эҳё карда, онҳоро бо иштироки озодонаи хурду бузурги мамлакат ва бо ифтихор аз таърихи беш аз шашҳазорсолаи миллати тоҷик таҷлил намоянд».

  Ҳамчунин ӯ дар табрикоти телевизионии худ бахшида бо фарорасии ҷашни  Наврӯз иброз дошт, ки имсол аз ҳарсола дида мо бояд бештар корҳои неку савоб анҷом диҳем, зеро ки ду ҷашни бузург, бо ҳам тавъам омаданд ва аз мо саховатмандиро талаб мекунанд. Ҳам дар китобҳои ориёиҳои ҳиндуиронӣ (Авесто ва Ригведа) ва ҳам дар таълимоти Ислом саховатмандӣ мавқеи калидӣ дорад.

  Беҳуда нест, ки худи Пешвои миллат дар ин ҷашнҳо ва сафарҳои кории худ ба вилоятҳою ноҳияҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон бо дармондагону табақаҳои осебпазири ҷомеа ятимону бепарасторон вохуриҳо ташкил карда, онҳоро ба зиндагӣ раҳнамою умедвор сохта ба ҳар яки онҳо тӯҳфаҳо мебахшад.

  Тамоми муассисаҳою идораҳои давлатӣ вазифадор карда шудаанд, ки дар рӯзҳои ҷашн бахусус дар ҷашни Наврӯзу Рамазон аз ҳолу аҳволи дармондагон хабар гиранд ва ба онҳо кӯмакҳои моливу пулӣ расонанд.

  Дар Паёми имсола Ҷаноби олӣ, Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Э. Раҳмон махсус қайд кард, ки воқеан, Наврӯз, ки имрӯз мақоми байналмилалӣ гирифтааст, Меҳргон, Сада ва Тиргон, ки таҷассумгари андешаҳои инсондӯстӣ ва бузургдошти табиат мебошанд ва анъанаҳои давлатдории гузаштагони ориёии мо, ки дар таърихи башарият нақши мондагору таъсиргузор бозидаанд, асоси ҳувият ва асолати мо – тоҷикон мебошанд.

  Бинобар ин, ба Ҳукумати мамлакат ва Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии шаҳри Душанбе дастур дода мешавад, ки ҷиҳати дар пойтахти кишвар – шаҳри Душанбе бунёд намудани Конун, яъне Маркази тамаддуни ориёӣ чораҷӯйӣ намоянд.

  Ҳамчунин, бо дарназардошти фалсафаю ҳикмати ҷовидонаи Наврӯз, суннату анъанаҳои башардӯстонаи он ва истифодаи онҳо барои тарбияи наслҳои оянда дар шаҳри Душанбе Маркази байналмилалии Наврӯз бунёд карда шавад.

  Итминон дорам, ки амалӣ намудани иқдомоти зикршуда далели раднопазири таъриху фарҳанги беш аз шашҳазорсолаи мо – тоҷикон мегардад.

  Имсол ду ҷашни бузург боз бо ҳам меоянд, боз бо ҳам ошноянд. Моҳи мубораки Рамазон мебарояд, анҷом меёбаду ҷашни оламафрӯзӣ Наврӯз оғоз мегардад. Ин рӯзҳои бузурги рамзӣ, руҳияи инсонию масъулияти шаҳрвандии моро боз ҳам баландтар мебардоранд.

  Аз суханрониҳои Пешвои миллат баръало дида мешавад, ки хурду бузургӣ мамлакат метавонанд озодона ҳар ду ҷашнро бо ҳамон хусусиятҳои хоси аслиашон таҷлил кунанд. Муҳимаш ин ки аз чаҳорчубаи моҳияти аслии ин ҷашнҳо набароянд ва ба зиёдаравию, исрофкорӣ ва хурофотгароӣ роҳ надиҳанд. Баръакс бо омадани ин ду ҷашн, ки ҳар ду моро ба покию поктинатӣ, корҳои савоб, амалҳои нек, хайру баракат, тақвою парҳезгорӣ, адлу инсоф ва дигар арзишҳои баланди инсонӣ водор месозанду ҳидоят мекунанд, мо бояд аз ин рӯзҳо ба маротиб истифода барем. Зеро, ки дарозумратарин инсон бо ҳам тавъам омадани ин ду ҷашнро дар ҳаёти худ се маротиба мебинад, дигарҳо бошанд як ё ду бор. 

  Аз суханрониҳою амалҳои амалии Пешвои миллат Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дигар баҳсе ба миён намеояд, ки агар ҷашни Наврӯзу Рамазон бо ҳам дар Тоҷикистон ба ҳам оянд мо чӣ кор кунем? Фақат кори савобу нек!

Муфассал ...

ТАҚДИРИ НАВРӮЗ ДАР ДАВРОНИ СССР

ТАҚДИРИ НАВРӮЗ ДАР ДАВРОНИ СССР

  Дар миёни мардум ва ҳатто аҳли илм андешаҳо ва назарҳои гуногун роҷеъ ба таҷлили ҷашни Наврӯз дар даврони СССР (Иттиҳоди Ҷамоҳири Шуравии Сотсиалистӣ, 1917-1991) мавҷуданд. Бархе мегӯянд, ки ҷашни мазкур бе ягон маҳдудият таҷлил мешуд ва таҷлили он аксаран ба хоҳиши худи мардум вобастагӣ дошт. Қисмати дигар бар он ақидаанд, ки таҷлили Наврӯз маҳдуд буд ва он ҳамчун иди динӣ ҳатто манъ ҳам шуда буд. Мо дар ин гузориш баъзе санадҳои расмӣ ва обзориро дастраси хонанадагони гиромӣ мегардонем ва таъкид мекунем, ки масъала пажӯҳиши мукаммалро аз муҳаққиқон ва таҳлилгарон интизор аст.

  Ва як масъалаи дигар: санадҳои пешниҳодшударо бо вазъи имрӯзаи ҷомеа ва махсусан, таҷлили маросимҳои Наврӯз муқоиса карда, хулосаи воқеӣ баровардан вазифаи мост, то ба қадри дастовардҳои даврони Истиқлол ва ибтикороти наҷиби Пешвои муаззами миллат дар эҳёи таъриху фарҳанги миллӣ бештар расида тавонем.  

  СССР дар ибтидо ба Наврӯз назари нек дошт ва соли  1925 аз ҷониби ҳукумати марказӣ қарори махсус қабул шуд, ки дар он илова бар идҳои инқилобӣ, таҷлили чанд иди динӣ ва миллӣ дар сатҳи давлатӣ ба нақша дохил гардид ва Наврӯз яке аз ҳамин ҷашнҳо буд. Аммо, қарори мутазаккир танҳо дар тӯли се соли аввали амалишавиаш риоя гардиду халос ва аз соли 1928 сар карда, таҷлили идҳои динӣ ва миллӣ зери фишор ва таъқиб қарор дода шуд. Дар расонаҳо аллакай гузоришу мақолаҳо, талабҳо ва дархостҳои манъи идҳои миллию динӣ садо додан гирифтанд. Бадеист, ки ин талабҳо асосан ва куллан ба ҷамоҳири сокинонашон мусаламон, аз ҷумла кишварҳои Осиёи Миёна, Тотористон, Қафқоз (ва хосса Озарбойҷон) дахл доштанд. Толибони ин тартибот талаб мекарданд, ки ҷашнҳои мазкурро ба идҳои инқилобӣ иваз бояд кард.

  Тақвияти фаъолияти зиддинаврӯзӣ (ва дигар ҷашнҳои миллию динӣ) асосан бо ба майдони сиёсат омадани ҳаракате бо номи «Союз воинствующих безбожников» (СВБ) – «Иттиҳоди бехудоёни мубориз» (ИБМ) зиёд гардид.  Оғози фаъолияти ИБМ ба соли 1921 баробар меояд ва ба он таъсиси ҷамъияти бидуниҳизбии атеистҳои Воронеж асос гузошт. Дар фарогир сохтани фаъолияти ин ҷамъият нашри рӯзномаи  «Безбожник» («Бехудо», с. 1922) нақши зиёд бозид. Дар гирди он дастаи мухбирон ва рӯзноманигорони ситезаҷӯ ҷамъ омада, бо тамоми ҳунарашон зидди ҳар гуна падидаи миллӣ ва эътиқодӣ муборизаи беамон ба роҳ андохтанд. Чунин ситезаҷӯӣ ба руҳия ва идеологияи ҳизби ҳукмрон мувофиқ омад ва дар моҳи сентябри соли 1923 Комиссияи зиддидинии Кумитаи Марказии ҳизб таъсиси чунин доираҳои атеистиро умедбахш ҳисобид. Аллакай баъд аз қариб як сол, моҳи августи соли 1924 дар Масква ҷамъияти дӯстони рӯзномаи «Безбожник» таъсис дода шуд. Аз тасвири фаъолияти густурдаи ИБМ худдорӣ карда, танҳо баъзе самтҳои онро номбар мекунем, ки худ гувоҳи ҳаракатҳои ситезаҷӯёни он мебошанд:

• Муборизаи идеологӣ: Нашри адабиёт, рӯзнома ва маҷаллаҳо бо забонҳои гуногун дар таблиғи бехудоӣ дар байни аҳолии мусалмон.
• Фишори маъмурӣ: Бастани масҷидҳо, мактабҳо, мадрасаҳо ва мусодираи амволи онҳо, табдил додани биноҳои динӣ ба клубҳо ва осорхонаҳо.
• Инқилоби фарҳангӣ: Мубориза бо расму оинҳои анъанавӣ ва ҷойгузин намудани онҳо бо идҳои инқилобӣ.
• Омода намудани неруи зеҳнӣ (кадрӣ): Таъсиси ячейкаҳои маҳаллии ИБМ ва омода кардани таблиғгарони атеист аз байни ҷавонони маҳаллӣ.

  Мубориза бо Наврӯз ва маросимҳои он аз ҷумлаи вазифаҳои калидии ИБМ буд. Мувофиқи санадҳои дастрас, соли 1929  аллакай ҳамаи идҳои динӣ ва миллӣ аз рӯйхати идҳои давлатӣ ихроҷ гардиданд ва дастаҳои ИДМ дар рӯзҳои ид гурӯҳҳои худфаъолияти ихтиёриро сомон дода, назорати манъи Наврӯзро ҳавлӣ ба ҳавлӣ ва маҳал ба маҳал ба роҳ монданд. Дар сурати оростани ҳатто як дастурхони фақиронаи наврӯзӣ аз ҷониби касе аз аъзои комсомол ё ҳизби коммунистӣ, ин дастаҳо ӯро ошкор сохта, ба маҳкамаи мардумӣ мекашиданд.  

  Соли 1937, пас аз қабули Конститутсияи нави ИҶШС, таҷлили ҳама гуна идҳои динӣ ва миллӣ, аз ҷумла Наврӯз комилан манъ карда шуд. Ин манъи расмӣ барои 20 сол эътибор дошт ва пас аз марги Сталин (роҳбари онвақтаи ИҶШС), ҳамаи идҳои динӣ ва миллӣ, аз ҷумла иди Наврӯз, пинҳонӣ барқарор шуданд. Яъне, таҷлили Наврӯз дар доираи оила дигар таъқиб намешуд.

  Яке аз сабабҳои чунин бархӯрд бо Наврӯз ин буд, ки идеологҳои давр дар андешаи мутобиқ сохтани баъзе идҳои миллӣ барои тарғиб ва таҳкими сиёсати давлати шуравӣ буданд. Таҳлилгарон мисолеро дар ин самт сабт кардаанд, ки ҷолиби таваҷҷуҳ аст: Ҳукумати марказӣ тасмим гирифт, ки ҳамчун санҷиш 6 марти соли 1966, ки ба якшанбеи аввали моҳи март рост меомад, дар марказҳои вилояти Ленинград ҷашни миллии русии «Масленица»-ро зери номи дигар – «Хайрбод бо зимистони русӣ» ҷашн гирифта шавад ва Наврӯз бошад, 20 марти ҳамон сол бо номи  «Истиқболи баҳор» таҷлил намоянд. Барои маълумоти хонанда илова карданамон даркор аст, ки ҷашни «Хайрбод бо зимистони русӣ» дар таърихи муайяншуда таҷлил шуда буд, вале ҷашнгирии «Истиқболи баҳор» пас аз як сол итифоқ афтод.

  Шоҳидони ҳол ва санадҳои таърихӣ шаҳодат медиҳанд, ки дар солҳои 1967, 1968 ва 1969 ҷашни Наврӯз то андозае бо шаҳомати махсус дар ҳудуди Иттиҳоди Шуравӣ баргузор гардида буд ва ин «дилгармии ногаҳонӣ»-и роҳбарони вақтро ба сиёсати ИҶШС дар Ховари Миёна, бахусус нисбат ба Эрон алоқаманд медонанд. Соли 1965 сафари шоҳи онвақтаи Эрон – Ризо Паҳлавӣ ба ИҶШС анҷом гардид буд ва мегӯянд, ки ҳангоми мулоқот бо котиби генералии ИҶШС Л.И. Брежнев шоҳи Эрон дар бораи тақвияти робитаҳои фарҳангӣ байни ду кишвар изҳори назар карда, дар мавзуи таҷлили  ҷашни Наврӯз ҳамчун ҷашни таърихӣ таъкид ва хоҳиши алоҳида намуда будаст. Тирамоҳи соли 1968 сафари расмии Л.И. Брежнев ба Эрон ба нақша гирифта шуда буд ва албатта, чунин муносибатҳо наметавонистанд ба сиёсати дуҷониба таъсир нарасонанд.

  Дар як муддати на онқадар тӯлонӣ, аниқтараш то солҳои 1975 ҷашни Наврӯзро мардум дар доираи оила ва маҳал таҷлил мекарданд ва бадеист, ки ин кор дар партави чашмпӯшии Ҳизби ҳоким ба таҷлили чунин анъанаҳо ба вуқуъ меомад. Пас аз ин давра, яъне баъди нимаи дуюми солҳои 70-уми асри гузашта таҷлили ин ҷашн дар ҳудуди кишварҳои Иттиҳоди Шуравӣ боз аз сари нав маҳдуд гардид. Бовуҷуди он, расонаҳои расмӣ ҳар сол дар сани 21-уми март матнҳои табрикотии идонаро ба нашр мерсонданд ва барномаҳои алоҳида тавассути телевизионҳои маҳаллӣ, бо маҳдудият бошад ҳам, пахш мегардидагӣ шуданд.

  Наврӯз равнақ ва манзалати худро танҳо дар даврони соҳибистиқлол гардидани кишварҳои собиқ Иттиҳоди Шуравӣ ба даст овард ва бешак, дар эҳёи суннату маросимҳои Наврӯз, ба иди миллӣ ва байналмилалӣ табдил додани он нақши Тоҷикистони азиз бо сарварии Президенти он, Пешвои муҳтарами миллат Эмомалӣ Раҳмон бидуни қиёс аст.

  Дар масъалаи тақдири Наврӯз дар даврони СССР дар Тоҷикистони мо бошад, ҳаминро такрор кардан зарур аст, ки ин раванд бояд ба таври мукаммал ва босанад таҳқиқ шавад.

Манбаъҳои истифодашуда:

1. Коновалов Б. Н. Союз воинствующих безбожников // Вопросы научного атеизма. – М., 1967. –Вып. 4. – С. 63-93.
2. Покровская С. В. Союз воинствующих безбожников СССР: организация и деятельность (1925-1947). – М., 2018. – 158 с.
3. Сабироглу, Физули. Мифы советского времени о Новруз байрамы, от 21 марта 2016 г., https://vzglyad.az/news/57875/news.html санаи вуруд: 03.03.2026.
4. Союз воинствующих безбожников СССР // Атеистический словарь / Абдусамедов А. И., Алейник Р. М., Алиева Б. А. и др. – 2-е изд., испр. и доп. – М.: Политиздат, 1985. – С. 240-241

 

Варқа Охонниёзов,

доктори илмҳои филологӣ   

 

 

 

Муфассал ...

ДИСКРЕДИТАЦИЯ ИНТЕЛЛИГЕНЦИИ - ЧЕРНОЕ ДЕЛО

Назри Офаридаев, главный научный сотрудник отдела памирских

языков Института гуманитарных наук имени академика 

Б. Искандарова  Национальной академии наук Таджикистана

 

ДИСКРЕДИТАЦИЯ   ИНТЕЛЛИГЕНЦИИ   -  ЧЕРНОЕ ДЕЛО

       Pamir insaide является одним из провокационных и экстремистских веб-сайтов, которые публикуют далеко идущие от истины и провокационные новости и репортажи из-за рубежа против нашей страны, в том числе против Горно-Бадахшанской Автономной области.   На его страницах передаются вести и сообщения, в которых ставятся под сомнением политики национального единства, центральные органы государственные власти противопоставляются населению Горного Бадахшана и пытаются подчеркнуть, что государство действует преднамеренно против интересов населения Памирского региона. Таким образом, разжигают региональную ненависть в обществе.   С любыми неверными сообщениями. они пропагандируют идеологию сепаратизма с использованием тонких религиозных чувств народа под лозунгами «репрессии памирцев»,«нарушение прав памирского национального  меньшинства», «неуважение культурных традиции  памирцев», «репрессии  исмаилитских духовенства», «преследование памирской интеллигенции» и всяких  бредов.  Делается попытка интерпретировать принятые меры государственным органам в направлении верховенства закона, укрепления законности и дисциплины как “преследование (репрессии) памирцев».

     Другое направление черного дела Pamir insaide - это дискредитация    ученных и интеллигенции, которые сотрудничают с государственными органами власти.

       Большая часть финансирования центральными органами власти республики направляется на развитие ГБАО, также ставятся под сомнением. Такие провокации и интриги манипуляторов иностранными сайтами не имеют под собой реальной основы и не поддерживаются жителям региона.

     Горно-Бадахшанскаяавтономнаяобластьвступила в новый этап развития и созидания, и в последние годы в регионе произошли позитивные изменения в социальной и экономической жизни.На страницах передаются вести и сообщения, в которых ставятся под сомнением усилия руководителей области и председателей районов.С приходом Мирзонабота Алишера Худоберди на пост председателя области, профессионального и добросовестного человека, дальновидного, справедливого, созидательного, инициативного и доброжелательного, непримиримого в отношении деструктивных сил ОПГ, ГБАО в последние годы достигает новых достижений.Натерритории областисформировалась здоровая социальная среда, стабильное духовное настроение и творческая идеология, которую каждый житель региона видит воочию и воспринимает здравым смыслом. Сегодня в городе Хороге созданы благоприятные условия для созидательной деятельности.С другой стороны, облик города также изменился, в последние годы были возведены благоустроенные многоэтажные жилые дома, различные культурные и социальные объекты.Хорогпревращаетсяв современныйгородсредивозвышающихсягор. Вместе с тем изменился и моральный облик жителей Хорога.Определённая частьжителигорода освобождены отуличнойипровинциальнойкриминальнойидеологии, осознав преимущества верховенства закона, порядка и общественной городской системы, и, как здоровые силы общества, занялись созидательной деятельностью. Также в районах области были построены новые экономические объекты, промышленные предприятия и технопарки, общеобразовательные школы, дошкольные учреждения, новые автомобильные дороги, которые вдохновляют жителей области на светлое будущее и процветания Родины.

      Учителя, интеллигенция, просвещение, общественность серьезно занимаются воспитанием молодого поколения. Ведь каждый здравомыслящий человек на этой земле осознал, что молодое поколение-будущие творцы этой исконной родины. В последние годы результаты участия учащихся школ области улучшились на Олимпиадах и конкурсах республиканского уровня, увеличилось количество медалей и наград учащихся. В последние годы молодёжь ГБАО выполняет великую патриотическую миссию, считая службу в Вооруженных Силах страны своим гражданским долгом, а область полностью выполняет планы призыва.

     Таджики Горного Бадахшана уверенно поддерживают созидательную и гуманистическую политику Лидера нации. Президента Республики Таджикистана уважаемого Эмомали Рахмона, и в качестве активного гражданина страны вносят вклад в развитии своей Родины - Независимого Таджикистана.

         Следует отметить, что все эти достижения отрицаются рядом наших соотечественников, проживающих в зарубежных странах под названиями “оппозиция” и “беженцы”, подрывными и предвзятыми новостями и сообщениями. Так называемые "оппозиционные политики", которые бросают камни в свой народ и Родину за счёт средств своих хозяев, не имеют политической базы в стране. Их сферой деятельности являются только социальные сети, и таким образом они хотят «промыть мозги” некоторым неосведомленным молодым людям. Они стремятся к тому, чтобы в обществе воцарились противоречия и конфронтация, общественная ненависть, местная и религиозная ненависть, а также подрывали национальное единство. Из далеких стран они заманивают людей в ловушку и вводят их в заблуждение.  Изображают героев из людей, которые не имеют ни малейшей ценности в глазах людей. Таким образом, они хотят нарушить спокойствие в регионе, дестабилизировать ситуацию в таком чувствительном регионе и отчитываться перед своими иностранными хозяевами. Таджикские "оппозиционеры", действующие в европейских странах против государства и народа Таджикистана, являются агентами спецслужб иностранных государств и используют их для оказания давления на Таджикистан в геополитических интересах ряда стран.

Муфассал ...

ДИСКРЕДИТАЦИЯ ИНТЕЛЛИГЕНЦИИ - ЧЕРНОЕ ДЕЛО

Назри Офаридаев, главный научный сотрудник отдела памирских языков Института гуманитарных наук имени академика  Б. Искандарова  Национальной академии наук Таджикистана

 

ДИСКРЕДИТАЦИЯ   ИНТЕЛЛИГЕНЦИИ   -  ЧЕРНОЕ ДЕЛО

       Pamir insaide является одним из провокационных и экстремистских веб-сайтов, которые публикуют далеко идущие от истины и провокационные новости и репортажи из-за рубежа против нашей страны, в том числе против Горно-Бадахшанской Автономной области.   На его страницах передаются вести и сообщения, в которых ставятся под сомнением политики национального единства, центральные органы государственные власти противопоставляются населению Горного Бадахшана и пытаются подчеркнуть, что государство действует преднамеренно против интересов населения Памирского региона. Таким образом, разжигают региональную ненависть в обществе.   С любыми неверными сообщениями. они пропагандируют идеологию сепаратизма с использованием тонких религиозных чувств народа под лозунгами «репрессии памирцев»,«нарушение прав памирского национального  меньшинства», «неуважение культурных традиции  памирцев», «репрессии  исмаилитских духовенства», «преследование памирской интеллигенции» и всяких  бредов.  Делается попытка интерпретировать принятые меры государственным органам в направлении верховенства закона, укрепления законности и дисциплины как “преследование (репрессии) памирцев».

     Другое направление черного дела Pamir insaide - это дискредитация    ученных и интеллигенции, которые сотрудничают с государственными органами власти.

       Большая часть финансирования центральными органами власти республики направляется на развитие ГБАО, также ставятся под сомнением. Такие провокации и интриги манипуляторов иностранными сайтами не имеют под собой реальной основы и не поддерживаются жителям региона.

     Горно-Бадахшанскаяавтономнаяобластьвступила в новый этап развития и созидания, и в последние годы в регионе произошли позитивные изменения в социальной и экономической жизни.На страницах передаются вести и сообщения, в которых ставятся под сомнением усилия руководителей области и председателей районов.С приходом Мирзонабота Алишера Худоберди на пост председателя области, профессионального и добросовестного человека, дальновидного, справедливого, созидательного, инициативного и доброжелательного, непримиримого в отношении деструктивных сил ОПГ, ГБАО в последние годы достигает новых достижений.Натерритории областисформировалась здоровая социальная среда, стабильное духовное настроение и творческая идеология, которую каждый житель региона видит воочию и воспринимает здравым смыслом. Сегодня в городе Хороге созданы благоприятные условия для созидательной деятельности.С другой стороны, облик города также изменился, в последние годы были возведены благоустроенные многоэтажные жилые дома, различные культурные и социальные объекты.Хорогпревращаетсяв современныйгородсредивозвышающихсягор. Вместе с тем изменился и моральный облик жителей Хорога.Определённая частьжителигорода освобождены отуличнойипровинциальнойкриминальнойидеологии, осознав преимущества верховенства закона, порядка и общественной городской системы, и, как здоровые силы общества, занялись созидательной деятельностью. Также в районах области были построены новые экономические объекты, промышленные предприятия и технопарки, общеобразовательные школы, дошкольные учреждения, новые автомобильные дороги, которые вдохновляют жителей области на светлое будущее и процветания Родины.

      Учителя, интеллигенция, просвещение, общественность серьезно занимаются воспитанием молодого поколения. Ведь каждый здравомыслящий человек на этой земле осознал, что молодое поколение-будущие творцы этой исконной родины. В последние годы результаты участия учащихся школ области улучшились на Олимпиадах и конкурсах республиканского уровня, увеличилось количество медалей и наград учащихся. В последние годы молодёжь ГБАО выполняет великую патриотическую миссию, считая службу в Вооруженных Силах страны своим гражданским долгом, а область полностью выполняет планы призыва.

     Таджики Горного Бадахшана уверенно поддерживают созидательную и гуманистическую политику Лидера нации. Президента Республики Таджикистана уважаемого Эмомали Рахмона, и в качестве активного гражданина страны вносят вклад в развитии своей Родины - Независимого Таджикистана.

         Следует отметить, что все эти достижения отрицаются рядом наших соотечественников, проживающих в зарубежных странах под названиями “оппозиция” и “беженцы”, подрывными и предвзятыми новостями и сообщениями. Так называемые "оппозиционные политики", которые бросают камни в свой народ и Родину за счёт средств своих хозяев, не имеют политической базы в стране. Их сферой деятельности являются только социальные сети, и таким образом они хотят «промыть мозги” некоторым неосведомленным молодым людям. Они стремятся к тому, чтобы в обществе воцарились противоречия и конфронтация, общественная ненависть, местная и религиозная ненависть, а также подрывали национальное единство. Из далеких стран они заманивают людей в ловушку и вводят их в заблуждение.  Изображают героев из людей, которые не имеют ни малейшей ценности в глазах людей. Таким образом, они хотят нарушить спокойствие в регионе, дестабилизировать ситуацию в таком чувствительном регионе и отчитываться перед своими иностранными хозяевами. Таджикские "оппозиционеры", действующие в европейских странах против государства и народа Таджикистана, являются агентами спецслужб иностранных государств и используют их для оказания давления на Таджикистан в геополитических интересах ряда стран.

Муфассал ...