ҶАНБАИ МАЪРИФАТӢ ВА МАЪНАВИИ ПАЁМИ АСОСГУЗОРИ СУЛҲУ ВАҲДАТИ МИЛЛӢ – ПЕШВОИ МИЛЛАТ. ПРИЗЕДЕТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН МУҲТАРАМ ЭМОМАЛӢ РАҲМОН ДАР БОРАИ САМТҲОИ АСОСИИ СИЁСАТИ ДОХИЛӢ ВА ХОРИҶӢ

 Назрӣ Офаридаев - сарходими илмии шуъбаи забонҳои помирӣ, доктори илмҳои филологӣ

ҶАНБАИ  МАЪРИФАТӢ ВА  МАЪНАВИИ ПАЁМИ АСОСГУЗОРИ СУЛҲУ ВАҲДАТИ МИЛЛӢ – ПЕШВОИ МИЛЛАТ. ПРИЗЕДЕТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН МУҲТАРАМ  ЭМОМАЛӢ РАҲМОН ДАР БОРАИ САМТҲОИ  АСОСИИ СИЁСАТИ ДОХИЛӢ   ВА   ХОРИҶӢ

 

   Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар даврае  ба Маҷлиси Олӣ ироя гардид, ки вазъи байналхалқӣ муташаниҷ  гардида, бархурдҳо низомӣ дар нуқтаҳои гуногуни ҷаҳон . таҳримҳои гуногуни иҷтисодӣ ва молиявӣ  ба мамолики  ҷаҳон таъсири худро  мерасонанд. Дар чунин шароит ҳифзи суботи мҷтимоӣ, иқтисодӣ ва молиявӣ  назаррастарин дастоварди мамлакати мо дар соли 20025 ба ҳисоб меравад, аз сиёсати  хирадмандонаи Перезиденти мамлакат шаҳодат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ва обрӯи байналмилалии эшон гувоҳӣ медиҳад.

   Ҳалли масъалаҳои сарҳадӣ  байни Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҷумҳурии Қирғизистон бо имзо гардидани Шартнома дар бораи муайян кардани хати  сарҳадӣ давлатӣ  низ рӯйдоди  таърихие мебошад, ки  дар соли 2025  ба вуқуъ пайваст. Шартноми миёни  Ҷумҳурии  Тоҷикистон, Ҷумҳурии Узбекистон ва Ҷумҳурии Қирғизистон дар бораи  нуқтаи пайвастшавии сарҳади  давлатии се кишвар ва Эъломияи Хуҷанд дар бораи дӯстии адабӣ  имзо гардида вокуниши васеи байналмилалиро  ба вуҷуд овард. Кишварҳои гуногун, аз ҷумла Федератсияи Россия, Ҷумҳурии халқии Чин, Иолоти Муттаҳидаи  Амрико  ин рӯйдодҳои муҳими таърихиро барои  ин се  кишвари  Осиёи Марказӣ табрик гуфта ин иқдомро дастоварди бузург оид ба таҳкими суботи минтақа арзёбӣ  намуданд. Бесабаб нест, ки   Сарони кишварҳои Тоҷикистон  Эмомалӣ Раҳмон, Узбекистон Шавкат Мирзиёев,  Қирғизистон Садир Жапаров  бо Ҷоизаи байналмилалии сулҳи Лев Толстой  барои сулҳу субот ва фаъолияти гуманитарӣ  қадрдонӣ гардиданд. Ҳангоми супоридани  ҷоиза Президенти Федератсияи Россия  махсус таъкид карданд, ки фаъолияти раҳбарони ин се давлат қобили омӯзиш буда,  барои давлатҳои дигар намунаи ибрат мебошад.

   Вазъи  босуботи иҷтимоӣ, таҳкими ваҳдату якпорчагии  мардуми Тоҷикистон ба тараққиёти босуръати иқтисодию иҷтимоии  мамлакат  мусоидат намуданд Далелу рақамҳои оварда дар Паёми Пешвои миллат аз он гувоҳӣ  медиҳанд, ки Тоҷиекистон  бо рушди босубот ба қуллаҳои пешрафт гом мегузорад. Аз ҷумла, ҳаҷми маҷмуи маҳсулоти дохилӣ  3,4 баробар зиёд гардида, иқтисоди миллӣ ҳар сол ба ҳисоби миёна  7,6 фоиз афзоиш  ёфт.

  Ҳаҷми  маҷмуи маҳсулоти дохилӣ  ба ҳар сари аҳолӣ 2,7 баробар афзош  ёфта, аз 6 ҳазор сомонии соли 2015 ба  16,4 сомонӣ дар соли 2025  расонида  шуд.

  Барои рушди иқтисодию иҷтимоии  мамлакат 159 миллиард сомонӣ сармояи хориҷӣ  равона гардид ва аз шароити мусоиди мамлакат барои  сармоягузории хоиҷӣ гувоҳӣ  медиҳад.

  Дар соли 2025  Ҷумҳурии Тоҷикистон  ба пешрафтҳои назаррас дар соҳаҳои саноат, кишрварзӣ, энергетика, роҳсозӣ   ноил гардид, ки дар Паём бо далелу рақамҳо  мавриди таҳлил қарор гирифтааст ва вазифаҳои оянда дар самтҳои мазкур  муайян карда шудаанд.

  Рушди  давлати миллӣ бо маърифати миллати солим робитаи ногусастанӣ   дорад,  Аз ин рӯ,  барои  таҳкими худшиносӣ ва тақвияти маърифат  ва маънавияти   шаҳрвандони  мамлакат тадбирҳои  гуногун  амалӣ мегарданд. Дар Паёми имсола низ масъалаи мазкур  аз ҷумлаи масъалаҳои калидӣ мавриди баррасӣ қарор  гирифта шудааст. Дар  ин радиф  рушди илму маориф нақши муҳим мебозад. Аз рӯзҳои аввал фаъолият Пешвои муаззами миллат то имрӯз дастгирии  рушди илму маорифро самти афзалиятнок  эълон карда,  дар тули  беш аз сӣ сол  ба ин соҳаҳои  муҳим  тавҷҷуҳи аввалиндараҷа  ва  доимӣ зоҳир  менамоянд.  Зеро ҳамаи соҳаҳои ҳаёти ҷомеа  ва давлат,  ояндаи давлат ва миллат  ба пешрафти  илму маориф вобаста  аст. Пешвои муаззами миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон  дар ин  ин бора таъкид мекунад: “ Ба ибораи дигар, ман дастгирӣ ва таваҷҷуҳ ба ин соҳаҳои муҳимму тақдирсозро  сармоягузорӣ  ба ояндаи  дурахшони  миллат ва бақои давлат мешуморам”

  Лозим ба ёдоварист, ки  ҳаҷми  умумии соҳаҳои илму  маориф  беш аз 21 фоизи  хароҷоти буҷаи  давлатиро   ташкил медиҳад. Дар солҳои соҳибистиқлоли  кишвар  шумораи муассисаҳои таҳсилоти олӣ  аз 13 ба зиёда аз 40 расида, ихтисосҳои нав дар макотиби олӣ кушода шуданд. Даҳҳо ҳазор ҷавонони тоҷик имкон пайдо намуданд, ки бо дастгирии давлат  дар беҳтарин  донишгоҳҳои мамолики  хориҷӣ  таҳсил намоянд.

  Барои рушди илм низ дар мамлакат шароитҳои муайян муҳайё гардиданд, Пойгоҳи моддӣ ва техникии Пажуҳишгоҳҳои АМИТ таҳким ёфта, музди маоши кормандони илмӣ  баланд гардид Дар доираи АМИТ марказҳои нави  илмӣ ва институтҳои илмӣ таъсис ёфтаанд. Аз ҷумла, таъсиси муассисаи  нави илмӣ  Институти  омӯзиши пиряхҳо ва  креосфера  дар назар дошта  шудааст, ки аз рушду тавсиъаи  илм дар АМИТ шаҳодат медиҳад.

  Суханони ҳикматомез ва  маърифатпарваронаи  Пешвои  муаззами миллат  моро ҳушдор медиҳад, ки  дар таълиму тарбия ва инкишофи илму  маориф  бо азму  саъи комил  камар баста,  дар пиёдасозии нишондодҳои Сарвари давлат  саҳмгузорӣ намоем.  Суханони зерини Пешвои миллат дар ин маврид омӯзандаанд:   “Агар мо хоҳем, ки  давлати пешрафта, Ватани обод ва зиндагии осуда дошта бошем, бояд кӯшиш кунем, ки фарзандонамон соҳиби саводу  дониш ва касбу ҳунар шаванд. Мо бояд талош намоем, ки онҳо дар зиндагии ояндаи худ яъне ҳаёти мустақилонаашон  азият накашанд. Фаромӯш набояд кард, ки вақте ҷавонону наврасон бесавод мемонанд,  ҷомеа ба таассубу хурофот  ва ҷаҳолат гирифтор мешавад, ки  чунин ҳолат  оқибатҳои даҳшатбор дорад”.

  Аз ин рӯ, беҳтар намудани низоми таълиму тарбия дар макотиби таҳсилоти ҳамагонӣ ва олӣ аз вазифаҳои муҳими мақомоти  маорифи  сатҳои  гуногун ба шумор меравад. Дар амал татбиқ намудани ҳадафҳои  Эълон гпрдидани соли 2020-2040 Бистсолаи омӯзиш  ва рушди фанҳои  табиатшиносӣ,  дақиқ ва риёзӣ дар соҳаи  илму маориф,  такмили низоми кредитии таълим, ба фазои ягонаи  аҳсилоти байналмилалӣ  таҳсилот ворид гардидани Тоҷикистон,  вазъи омӯзиши  забонҳои хориҷӣ, бахусус забонҳои русӣ ва англисӣ  дар ҳамаи зинаҳои  таҳсилот  - вазифаҳое мебошанд, ки  иҷрои босуръату    талаб мекунанд.

   Дар шароити имрӯза тарбияи насли наврас вазифаи падару модарон, омӯзгорон ва аҳли ҷомеа  мебошад. Тарбияи насли наврас  имкон медиҳад, ки ояндаи мамлакат, давлат ва ҷомеа дар дасти кадрҳои босалоҳият, худогоҳу худшинос, дорои донишу  ҷаҳонбинии васеъ   қарор гирад.  Пешвои муаззами миллат  дар Паёми хеш ба шаҳрвандони кишвар, падарону модарон, омӯзгорон ва  ҷомеа  чун  падари  миллат  насиҳат мекунад: “ Бо  истифода аз фурсат мехоҳам  ба падару  модарон, омӯзгорон ва аҳли ҷомеа  муроҷиат  карда, бори дигар  таъкид намоям, ки ба масъалаи  нигоҳубин ва таълиму тарбияи дурусти  фарзандон бо камоли масъулият  муносибат намоянд”.

   Пешвои  миллат  бори дигар  миллатро  ҳушдор медиҳад, ки ояндаи  давлату миллат  аз насли босаводу донишманд, соҳибкасбу соҳибҳунар, соҳибмаърифату соҳибфарҳанг, дур аз таассубу хурофот,  ватандӯсту ватанпарпст ва дорои ҳисси баланди  худшиносии миллӣ вобастагии амиқ дорад.

   Таассуб ва хурофот дар ҷое зуҳур меёбад, ки он ҷо халлоҳи мафкуравӣ  бошад.Аз ин рӯ, асосҳои мафкураи солим  дар ҷомеа  бояд ҷойи таассубу хурофотро гирад. Дар ин росто тақвияти худшиносии миллӣ нақши муҳим  дошта, роҳу василаҳои  тақвияти  онро  ҷустуҷӯ  намоем. Мафкураи солими ҷомеа бояд дар пайванди  хотираи таърихӣ ва  падидаҳои муосири мафкууравӣ таҳким ёбад. Ҳисси миллӣ набояд ба худхоҳии милӣ  табдил ёбад, балки мафкураи васеи  ҳурмату эҳтироми милатҳои дигар ва фарҳанги онҳоро фаро  гирад. 

    Бедор намудани хотираи  таърихӣ дар таҳкими ҳисси миллии шаҳрвандон  махсусан ҷавонон  нақши муҳим дорад.  Дар тақвияти худшиносӣ ва тарбияи  завқи бадеии аҳли  ҷомеа  фарҳанг низ нақши муҳим дорад,  Тарбияи фарҳангии насли ҷавон бяд аз мизи мактаб оғоз ёбад  ва ин раванди мураккабу васеъ бояд усулу равишҳои  самараноки  худро ёбад.

 Солҳои  охир  дар мамлакат садҳо иншооти фарҳанг бунёд гардиданд. Театри муосири миллӣ бунёд карда мешавад. Ҳар як миллати фарҳангӣ  дорои театри миллии  худ мебошад, ки дар тақвияти шууру  ҷаҳонбинии  фарҳанги  миллат саҳми бузург гузоштааст.

      Миллати фарҳангӣ миллати китобдору китобхон мебошад. Ҳар сол доир гардидани озмуни “Фурӯғи субҳи доноӣ китоб аст” дар инкишофи тарбияи китобхонии ҷомеа  омили муҳим ба шумор рафта, дар шароити нави иҷтимоӣ нақши китобро дар ҳаёти маънавии  сокинони мамлакат  муҳим  месозад. Аз ин рӯ, нашр ва фурӯши китоб бояд фарогир  бошад ва харидории китоб низ ба одати домӣ табдил ёбад. Нашри китобҳо ба  таври васеъ ба роҳ монда шавад ва китобҳо  дархӯри  ниёзҳои маънавии хонандагони  имрӯз  бошанд ва ба маърифатнокӣ ва завқи бадеии  аҳолии мамлакат таъсир  расонанд. Дар баробари ин кори китобхонаҳои сатҳҳои  гуногун низ беҳтар гардида, дар ҷалби хонандагон  ба китобхонӣ саҳмгузор  бошанд.

    Лозим ба ёдоварист, ки солҳои охир 900 номгӯй  адабиёти бадеӣ нашр ва ба китобхонаҳо дастрас гардидаанд. Бо дастури  Пешвои миллат 3200000 нусха  китоби  “Тоҷикон”-и Бобоҷон Ғафуров ва “Шоҳнома”-и безаволи  Абулқосими Фирдавсӣ чоп ва ба аҳолии мамлакат ройгон  туҳфа карда шуд.

  Мероси   таърихию фарҳангӣ  шиносномаи миллат буда василаи муҳими тақвияти хотираи таърихӣ  мебошад.  Ёдгориҳои бостонӣ зиёда аз 70 фоизи ёдгориҳои таърихию фарҳангиро ташкил медиҳанд.Аз ин рӯ,  ошноӣ пайдо намудани  насли имрӯз бо мероси бостонии миллат ба тақвияти хотираи  таърихӣ ва худшиносии миллӣ мусоидат мекунад.

 Муаррифӣ намудани фарҳанги миллӣ  дар арсаи байналмилалӣ  самти муҳимми   сиёсати давлат  ба шумор меравад, ки ҷойгоҳи арзишҳои фарҳагию   маънавии тоҷиконро дар тамаддуни умумибашарӣ нишон  медиҳад.  Дар доираи Юнеско солҳои охир ҳамоишҳои байналмилалӣ  оид ба бузургдошти  Ҷамолиддини Балхӣ, Ҳофизи Шерозӣ бо ибтикор ва ширкати  бевоситаи Тоҷикистон  доир гардиданд. Дар оянда тибқи қатъаномаҳои  ЮНЕСКО бузургдошти 1050 солагии   Робияи Балхӣ  ва    эътирофи   шаҳри  Панҷакент  ҳамчун   “Шаҳри ҷаҳонии    ҳунарҳои дастӣ  барои сӯзанидӯзӣ”  дар назар дошта шудааст.

     Насли ҷавони мо ва умуман  шаҳрвандони  мамлакат  бояд таърихи пурифтихори худро донанд.  Зеро  мардуми ориёӣ дар таърихи башарӣ  ҳамун халқи дорои таҷрибаи давлатдорӣ, дорои  фарҳангу маънавиёти  ғанӣ  ва таҷрибаи шаҳрсозӣ буданд. Хотираи таърихӣ имкони бештаре медиҳанд барои  дурӣ аз  хурофоту таассуб. Бинобарин Пешвои муаззами миллат  масъалаҳое матраҳ намуданд, ки ҷанбаи маърифатию маънавӣ дошта,  ба густариши мафкураи солим дар байни ҷавонон мусоидат мекунанд.

 Дар ин маврид тарғибу ташвиқ намудан ва доир намудани  ҳамоишҳо таҳти унвони “Устувонаи Куруш”: Эъломияи  ибтидоии гуногунфарҳангӣ”( Аввалин  эъломияи  ҳуқуқи башар  дар  таърихи инсоният)  боиси ифтихору сарбаландии миллати  ориёии мо мебошад. Лозим ба ёдоварист, ки  Дар шаҳри Душанбе  Боғи Куруши кабир  бунёд гардида, дар он  ҷо тандиси    “Устувонаи Куруш”  гузошта  шудааст.  Ин иқдомест, ки дар таҳкими хотираи  таърихӣ ва ифтихор аз гузаштаи таърихӣ  аҳамияти калон дошта, аз таърихи давлатдории аҷдодони  мо шаҳодат медиҳад.

      Ба Феҳристи  шахсиятҳои барҷастаи  фарҳангии ЮНЕСКО  ворид намудани  Борбади Марвазӣ  тадбирҳои зарурӣ андешида мешавад.  Маълум аст, ки тоҷикон яке аз  миллатҳои фарҳангиву тамадунсози дунё мебошнд ва фарзанди миллати  тоҷик  Борбади  Марвазӣ  яке аз аввалин донандагони илми мусиқӣ ва оҳангсози касбии  қаламрави ориёӣ  эътироф  гардидааст.

    Пешвои муаззами  миллат мероси фарҳангии бостониро ҳачун як ганҷинаи  ҳувиятсоз ба назар гирифта, аҳамияти маърифатию маънавии онро таъкид намуда, дар шароити нави иҷтимоӣ ба омӯзиш, соҳибӣ намудани мероси аҷдодӣ,  ва идомаи  он даъват намуда,  бояд мақомоти  давлат, аҳли ҷомеа ва ҳар як  фарди равшанфикри  мамлакат  дар ин самт саҳми худро  гузоранд.

           Иқтибосе аз Паёми Пешвои миллат, ки барои ҳар фарди  бо нангу  номуси ин марзу бум омӯзанда аст: “ Боиси ифтихори мост, ки  гузаштагони некноми мо – ориёиҳо ба ҷаҳониён  забону фарҳанг, илму ҳунар, оину сунатҳои бою рангоранги башардӯстона, аз ҷумла, Наврӯз, инчунин, анъанаҳои  пешрафтаи  давлатдорӣ, яъне тамаддуну фарҳанги ҷовидонаро ба мерос гузоштаанд.  Мо вазифадорем, ки дар баробари ифтихор кардан аз мероси оламшумули аҷдоди худ онро соҳибӣ кунем, омӯзем, идома диҳем ва барои наслҳои оянда  ҳамчун ганҷинаи бебаҳои  ҳувиятсоз ба мерос гузорем. Мо  бояд ифтихор дошта бошем, ки аҷдоди хирадманди мо “ пиндори нек, гуфтори нек ва кирдори нек”-ро  ҳамчун арзиши бузурги  инсондӯстона  шиори зиндагии худ  қарор додаанд”.

       Наврӯз, Меҳргон, Сада ва Тиргон, ки дар давраи соҳибистиқлоӣ   дар сатҳи  давлатӣ  таҷлил мегарданд, ҳувият ва асолати  тоҷикон  мебошанд,  Инчунин, анъанаҳои  давлатдории  гузаштагони ориёии мо дар таърихи башарият нақши мондагору  таъсиргузор  гузоштаанд 

    Бунёди Маркази тамаддуни ориёӣ ва Маркази байналмилалии Наврӯз  дар шаҳри Душанбе  барои тарбияи наслҳои оянда  ва тақвияти худшиносии мардум аҳамияти калон доранд ва ба рушди маърифат ва маънавиёти ҷомеаи  мо мусодат менамоянд. Амалӣ   нмудани иқдомоти  зикршуда  барои муаррифи намудани  таъриху  фарҳанги беш аз  шашҳазорсолаи  миллати тоҷик  дар арсаи байналмилалӣ  аҳамияти калон дорад.

Ҳамин тариқ, Паёми Асосгузори сулҳу ваҳдат-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар бораи  самтҳои асосии  сиёсати дохилӣ ва хориҷии  ҷумҳурӣ  дар баробари таҳлили масъалаҳои иқтисодию иҷтимоӣ  ба тақвияти ҷаҳони маърифатӣ ва маънавии миллат низ нигаронида шудааст. Зеро давлати миллӣ ба ғайр аз  рушди иқтисодию иҷтимоии мамлакат ба рушди маънавию маърифатии  миллат низ  бояд таваҷҷуҳ зоҳир намояд. Давлати  мутараққиро миллати солими дорои мафкураи созанда  бунёд карда метавонанд. Маърифату маънавиёти созандаи миллат асоси сиёсати идеологии давлати  соҳибистиқлол  мебошанд.

 

Муфассал ...

РАҲНАМО

Шоҳназар Мирзоев – ходими пешбари шуъбаи

забонҳои помирии ИГН ба номи

академик Б. Искандарови АМИТ        

                                                       РАҲНАМО

   16 декабри соли 2025 дар  қасри  парлумон  Президенти  Ҷумхурии  Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Рахмон  бо паёми навбатии ҳарсола дар назди вакилони мардумӣ баромад намуда  оиди  натиҷахои  ба даст  омада ва нақшахои  дар пешистода  суханронӣ намуда, қайд намуданд, кӣ дар ин муддат халқи тоҷик ба бисёр комёбихо ноил гардид. Аз он ҷумла дар самти рохсозӣ, самти маориф ва тандурустӣ, энергетика ва иқтисодиёт  пешравихое хубе ба даст омаданд.

   Чи хеле ки аз таърих маълум аст, Германия ки саркунандаи ҷанги дуйуми ҷахонӣ буд  дар ин ҷанг мағлуб шуд. Итиходи Шуравӣ, ИМА, Британия ва Франсия ки ғолиби ин ҷанг шуданд, Германияро ба чор қисмат тақсим намуданд. Баъдан се қисмати аз тарафи ИМА, Британия ва Франсия ишғолшуда дар якҷоягӣ Республикаи Федеративии Германияро ташкил доданд. Вазияти  иқтисодии РФГ бисёр вазнин буд, зеро дар натиҷаи ҷанг иқтисодиёти ин мамлакат тамоман хароб гардида буд. Ба бозори РФГ аз дигар мамолик молҳои ниёзи мардум дохил мешуд ва РФГ ба бозори фуруши молҳои ғайриватанӣ табдил ёфт. Дар ин ҳол хукумати ФРГ ба мардуми немис чунин муроҷиат кард, ки онҳо бояд маҳсулотеро ки дар ватанашон истеҳсол мешавад, харидорӣ кунанд. Зеро фақат бад- ин восита онҳо метавонанд саноати ватаниро барқарор намоянд ва мардуми немисро бо ҷойи кор таъмин намоянд. Маҳз бо чунин роҳи пешгирифташуда РФГ дар муддати начандон тулонӣ ба яке аз давлатҳои аз ҷиҳати саноат тарақикардатарин табдил ёбад.

   Дар собиқ ҷумхуриҳои Итиҳоди Шуравӣ ҳам пас аз байн рафтани давлати абарқудрати Шуравӣ   чунин ҳолат буд. Ба ҷуз ин дар Тоҷикистон ҷанги шаҳрвандӣ аланга гирифт, ки тарафдори он душманони дохила ва берунаи Тоҷикистон буданд. Онҳо хоҳони он буданд, ки Точикистон бояд аз харитаи сиёсии ҷаҳон берун мешуд. Иқтисодиёти Тоҷикистон қариб ки тамоман хароб гардида буд. Вале маҳз бо сайу кӯшиши бевоситаи Президенти Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ва ватандустии мардуми тоҷик ин фитнагариҳои хоинони миллат амалӣ нагардиданд ва Тоҷикистон имрӯз дар арсаи ҷаҳонӣ шинохта шудааст ва  бо бисёр мамолики ҷахон алоқаҳои сиёсӣ ва иқтисодӣ дорад.

   Дар паёми навбатӣ Президенти  Чумҳурии  Тоҷикистон муҳтарам  Эмомалӣ Раҳмон ҳангоми суханронияш гуфтанд, ки мо ба осиёби бегонагон об рехта истодаем. Агар мо ин гуфтаҳоро бодиққат таҳлил намоем, хақиқати ҳол бараъло зоҳир мегардад.

   Бинед аз тарафи муздурони тоҷик , ки дар хориҷи Ватан кор мекунанд , чи қадар пул вориди  Тоҷикистон мешавад. Ин пул аз як тараф дохил мешаваду  аз тарафи дигар боз берун меравад. Коре бояд кард ки ин пули дохилшуда берун нараваду дар худи Тоҷикистон истифода шавад. Албатта дар шароити ҳозира мамолики ҷахон бо ҳам аз ҷихати иқтисодӣ сахт алоқаманданд ва бе ин алоқа, буданашон аз имкон берун аст. Вале имрӯзҳо бисёр давлатҳои аз ҷиҳати иқтисодӣ пешрафта кӯшиш ба харҷ медиҳанд, то дигар давлатҳоро аз ҷиҳати иқтисодӣ мутеи худ созанд ва бад ин сон молҳои истеҳсокардашонро дар бозори ин давлатҳо ба фурӯш бароранд. Ин ҳолат як давлатро мутеи давлати дигар месозад ва сиёсати ҷаҳонӣ хам маҳз ба ин роҳ нигаронида шудааст. Барои ҳамин ҳам мардуми тоҷик набояд зиракии сиёсиро аз даст диҳад ва доимо ҳушёр бошад, зеро бадхоҳони мамлакат то кунун дар каминанд ва фурсати муносибро ҷуёнанд.

    Имрузҳо мо агар маҳсулоти дар бозорҳои Ватанамон ба фурӯш баровардашударо  бодиққат таҳлил намоем, мебинем ки аз нисф зиёди он мол моли хориҷӣ мебошад. Яъне мо бо дастони худамон бозорҳои ватаниямонро ба бозорҳое  табдил дода истодаем ки дар онҳо моли хориҷи ба фурӯш меравад,  ки ин на ба манфиати ватанамон аст.

   Тоҷикистони мо мамлакате аст, ки аз  бойигариҳои заминӣ маҳрум нест. Гиёҳои табобатӣ, обҳои гарми шифобахш, канданиҳои фоиданок, ҳайвоноти нодир, сангҳои қиматбаҳо, обҳои ошомиданӣ, энергетика, элементхои химявии камёб ва дигар чизҳо. Барои аз худ кардани ин бойигариҳо бояд ба илмҳои дақиқ такя намуд, то ки дар оянда олимоне ба руи кор оянд ки ин захираҳои табииро ба манфиати мардуми тоҷик равона созанд. Олимонро бошад маҳз маориф ба воя мерасонад. Барои ҳамин ҳам Пешвои миллат Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон диққати авалиндараҷаро маҳз ба пешбурди маориф ва илм равона кардааст.

            Чих еле ки аҷдодони мардуми форсу- тоҷик гуфтаанд:

                                   Илмат ба амал чу ёр гардад,

                                   Қадре ту яке ҳазор гардад.

   Бинед ки мардуми фарҳангдусти тоҷик аз давраҳои куҳан боз мавқеи илмро дар пешрафти хаёти ҷамиятӣ муаян намудааст. Маҳз бо ҳамин восита ин халқ дар ҷаҳони кунунӣ мавқеи мустаҳкам дорад ва ҷаҳониён инро эътироф мекунанд.  Барои ҳамин бояд мо ин роҳи пешгирифтаи аҷдодонамонро давом дода, кишварамонро ба яке аз давлатҳои аз ҳар ҷиҳат тарақикардатарини ҷаҳон табдил дихем. Барои ба ин мақсад расидан бояд ба алоқамандии илму амал , ки такондиҳандаи пешрафти ҷамият мебошанд такя намуд. Асоси илм бошад аз мактаб интиҳо мегирад. Бад ин сабаб ҳам пешвои миллат диққати авалиндараҷаро маҳз ба пешрафти маориф ва илм  дода истодааст.

Муфассал ...

ТАҶАССУМИ АФКОРИ МАЪНАВИЮ ФАЛСАФИИ ХАЛҚИ ТОҶИК ДАР ПАЁМ

Шакармамадов О. Н. – номзади илмҳои филологӣ, ходими

илмии шуъбаи фолклор ва адабиёти Бадахшони ИИГ

ба номи Б. Искандарови АМИТ

 

ТАҶАССУМИ АФКОРИ МАЪНАВИЮ ФАЛСАФИИ

ХАЛҚИ ТОҶИК ДАР ПАЁМ

 

   Паёми ҳамасолаи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба Маҷлиси Олӣ санади муҳими стратегиву сиёсӣ буда, самтҳои асосии давлатӣ ва дурнамои рушди кишварро муайян месозад. Вале дар паси ифодаҳои расмии ин ҳуҷҷат ғояҳо ва арзишҳои фалсафии амиқ нуҳуфтаанд, ки ҷаҳонбинӣ, идеология ва мақсади таърихии давлатро ифода мекунад. Паёми навбатӣ, ки 16-уми декабри соли ҷорӣ баргузор гардид, низ дорои чунин паҳлуҳои фалсафист.

   Агар мафҳуми Паём ирсол намудан, хабар расонидан, пайғом овардан бошад, аз ҷониби дигар, чун ҳамасола дар меҳвари Паём сарҷамъ мешавем, он бешубҳа ифодагари даъват намудани халқи азизи тоҷик ба муттаҳидӣ, якдигарфаҳмӣ ва якдилӣ мебошад. Аз ин ҷиҳат Паёмро на танҳо як санади сиёсиву иқтисодӣ, балки ҳамчун як изҳори амиқи фалсафӣ дар бораи рисолати давлат, мақоми инсон, ваҳдати миллӣ ва рушду созандагӣ арзёбӣ кардан мумкин аст.

   Мо шоҳиди он ҳастем, ки Ҷумҳурии Тоҷикистон дар муддати соҳибистиқлолӣ дар ҳамаи самтҳои соҳаҳои иҷтимоиву иқтисодӣ мунтазам ба натиҷаҳои назаррас ноил мегардад. Албатта, мушкилиҳову норасоиҳое, ки имрӯз дар ҷомеа ҷой доранд ва Сарвари давлат низ онҳоро ишора намуданд, инҳо омили муқаррарӣ барои тамоми ҷомеаи дунё мебошанд, ки ҳаррӯза ба он дучор мегарданд ва набояд ба ин норасоиҳо аз назари танқидӣ баҳо диҳем, балки ҳар як шаҳрванд, ки ҳисси ватандӯстӣ дорад бояд андеша кунад, ки барои ҳалли чунин мушкилиҳо кадом ҳисса ё саҳми худро гузошта метавонад.

   Сарҷамъӣ ва муттаҳидӣ пояи сулҳу субот, устувории давлат ва истиқлолият мебошанд, ки аз ин бора Пешвои азизи мо пайваста таъкид менамоянд. Имрӯз мушоҳида мекунем, ки мардуми бофарҳанги тоҷик ба саховатмандӣ ва дастгирии якдигар ва эҳтиёҷмандон таваҷҷуҳи бештаре зоҳир менамояд ва ин яке аз хислатҳои нек мебошад, ки таърихан дар ниҳоди халқи тоҷик ҷой дошта, фалсафа ва маънавиёти мардуми ориёитаборро бозгӯӣ мекунад. Бесабаб нест, ки имрӯз дар арсаи байналхалқӣ миллати тоҷик ҳамчун халқи сулҳҷӯю инсонпарвар, халқе, ки таъриху фарҳанги куҳан дорад, шинохта мешавад. 

   Нуктаи дигаре, ки Роҳбари кишвармамон ишора намуданд, таваҷҷуҳи бештаре ба илми замонавӣ ва гирифтани дониши мукаммал буда, даст кашидан аз хурофоту ҷаҳолат мебошад, ки барои пешравии ҷомеа яке аз монеаҳои ҷиддӣ ба ҳисоб меравад. Кишварҳои пешрафта имрӯз бештар ба сармояи инсонӣ такя мекунанд ва аз ҳисоби ақлу дониш, ки аз ҳама чиз гаронтар аст, иқтисодиёти худро пеш бурда истодаанд. Ҳикмати халқ “Ба осиёби дигарон об рехтан”, ки Пешвои миллат зикр намуданд, маҳз ба ҳамин маънӣ ишора меравад, ки мо ба нафъи дигарон хизмат карда истодаем. Кишварҳои дигар аз ҳисоби қувваҳои меҳнат, захираҳои табиии худамон, ки мо онҳоро истифода карда наметавонем, бозору иқтисодиёти худро ғановат карда истодаанд. Аз ин ҷиҳат, ҳар яки моро водор месозад, то ба таълиму тарбияи насли наврас, фарзандони худ диққати ҷиддӣ зоҳир намоем. Зеро рушду нумуи кишварамон маҳз аз илми муосир ва ақлу заковати мо вобаста аст.

   Яке аз андешаҳои маъруфтарини Мавлоно Ҷалолуддини Балхӣ, “Он ки дур афтад зи асли хеш, Боз ҷӯяд рӯзгори асли хеш”, ки баргашт ба худшиносиро талқин мекунад, яъне чун инсон ба дунёи моддӣ меояд, ба зиндагии дунявӣ гирифтор мешавад ва аз асли маънавии худ дур мегардад. Аммо дар қалби инсон як ангезаи ботинӣ ҳаст, ки ҳамеша ӯро водор мекунад, то аҷдод, реша ва ҳақиқати аслии худро ҷӯяд. Аз ин лиҳоз, Сарвари давлат ҳангоми мулоқот бо сокинону фаъолони кишвар ва дар Паёми хеш пайваста таъкид бар он мекунад, ки аз фарҳангу таърихи худ бархурдор бошем, расму ойини аҷдодии худро ҳифз намоем новобаста аз он, ки дар ҷаҳони муосир, аз як сӯ, технологияи рақамӣ бо суръат равнақ ёфта, дар ҳаёту рӯзгорамон  бевосита ворид мегардад, аз ҷониби дигар, дар фазои бархӯрди фарҳангҳо ва номусоидии ҷаҳон қарор дорем.    

   Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дорои паҳлуҳои гуногун буда, дар баробари сиёсати амалии давлатӣ асосҳои фалсафии инсонгароӣ, ваҳдати миллӣ, худшиносӣ ва созандагиро инъикос мекунад, ки ин ғояҳо афкори маънавию фалсафии халқи тоҷикро дар замони муосир таҷассум менамояд ва ҳамчун пояи идеологии давлат ва ҷомеа барои наслҳои имрӯзу фардо аҳаммияти муҳими таърихӣ доранд.

   

Муфассал ...

ВЛИЯНИЕ ЦИФРОВИЗАЦИИ НА СФЕРУ ОБРАЗОВАНИЯ В ТАДЖИКИСТАНЕ: ОТ СТРАТЕГИЧЕСКИХ ЦЕЛЕЙ К КОНКРЕТНЫМ РЕЗУЛЬТАТАМ (в контексте Послание президента Эмомали Рахмона от 16.12.2025)

Сайфуллоева Ольга Амониллоевна - кандидат экономических наук, старший научный сотрудник

Института гуманитарных наук им. Б. Искандарова отдела социально-экономических

исследований Национальной Академии наук Таджикистана

 

ВЛИЯНИЕ ЦИФРОВИЗАЦИИ НА СФЕРУ ОБРАЗОВАНИЯ В ТАДЖИКИСТАНЕ: ОТ СТРАТЕГИЧЕСКИХ ЦЕЛЕЙ К КОНКРЕТНЫМ РЕЗУЛЬТАТАМ (в контексте Послание президента Эмомали Рахмона от 16.12.2025)

   В условиях глобальной цифровой трансформации цифровизация становится одним из ключевых факторов устойчивого социально-экономического развития государств. Республика Таджикистан, следуя мировым тенденциям, рассматривает внедрение цифровых технологий как важнейший инструмент повышения качества жизни населения, эффективности государственного управления, а также модернизации системы образования и науки. Данные приоритеты последовательно отражаются в ежегодных Посланиях Президента Республики Таджикистан, Основателя мира и национального единства - Лидера нации Эмомали Рахмона, которые выступают в качестве программных документов стратегического развития страны.

   Анализ посланий за последние годы позволяет проследить поэтапный переход от формулирования масштабных целей в сфере цифровизации к реализации конкретных мер и получению измеримых результатов, особенно в сфере образования. В послании 2024 года цифровизация была обозначена как одно из ключевых направлений перехода к цифровой экономике. Основной акцент делался на формирование правовой базы, развитие цифровой инфраструктуры (включая сети 5G и центры обработки данных), цифровизацию государственных услуг и обеспечение кибербезопасности. Эти меры рассматривались как фундамент для долгосрочного развития человеческого капитала и повышения качества государственных и социальных услуг.

   В послании 2025 года цифровизация рассматривается уже в контексте достигнутых практических результатов. Ярким примером является внедрение цифровых биллинговых систем в энергетической сфере, которое позволило существенно сократить потери электроэнергии. В частности, в городе Душанбе за 11 месяцев текущего года потери снизились до 13%, что на 7% меньше по сравнению с аналогичным периодом 2024 года. Данный пример наглядно демонстрирует, как цифровые технологии напрямую влияют на жизнь населения, повышая прозрачность, справедливость тарификации и эффективность управления ресурсами.

   Применение цифровых технологий и искусственного интеллекта в послании 2025 года рассматривается как действенный механизм повышения эффективности государственного управления и устойчивого экономического роста, что напрямую отражается на благосостоянии граждан. Если ранее основной акцент делался на внедрении цифровых технологий в образовательный процесс, подготовке IT-специалистов и развитии цифровых компетенций педагогов, то в последние годы приоритеты эволюционировали в сторону повышения качества образования. В центре внимания оказались вопросы снижения человеческого фактора, анализа эффективности кредитной системы обучения и интеграции национальной системы образования в международное образовательное пространство.

   Практические результаты цифровизации в сфере образования уже находят отражение в реальных показателях. Так, в 2025 году 99% образовательных учреждений города Душанбе были интегрированы в систему Smart Pay. В пяти школах столицы в тестовом режиме запущена онлайн-платформа «eDonish», представляющая собой программный комплекс веб- и мобильных приложений для учителей, учащихся и родителей. Электронная система «eDonish» обеспечивает оперативный обмен информацией между школой и семьёй, контроль успеваемости обучающихся, автоматизированную обработку статистических данных и отчётности. Подобные цифровые решения способствуют снижению нагрузки на педагогов и повышению доступности образования, в том числе для регионов.

   В настоящее время более 80% школ и вузов страны обеспечены высокоскоростным интернетом. С учётом прогнозируемого роста числа обучающихся до 4 миллионов человек к 2050 году, перехода на 12-летнее обучение и увеличения подготовки IT-специалистов цифровизация становится безальтернативным условием устойчивого развития образовательной системы.

   Цифровизация становится обязательным условием конкурентоспособности выпускников и адаптации образования к вызовам XXI века. В условиях формирования экономики знаний ключевым становится вопрос подготовки кадров с учётом будущих потребностей рынка труда. Индустрия 4.0 усиливает спрос на специалистов в области анализа данных, искусственного интеллекта, машинного обучения, программирования и кибербезопасности, тогда как ряд традиционных профессий в перспективе сталкивается с автоматизацией. 

   Таким образом, анализ посланий Президента Республики Таджикистан за последние годы свидетельствует о последовательной трансформации государственной политики в сфере цифровизации образования - от стратегического планирования к получению конкретных и измеримых результатов. Цифровизация выступает инструментом повышения прозрачности и эффективности, образование - объектом постоянного качественного обновления, а наука - ключевым ресурсом международного авторитета страны.

   Триада «цифровизация - образование - наука» формирует устойчивую основу для развития экономики знаний и повышения качества жизни населения. Реализация данного курса позволяет Республике Таджикистан не только адаптироваться к глобальным вызовам, но и последовательно превращать стратегические цели в реальные социально-экономические достижения.

 

 

Муфассал ...