Мероси фарҳангӣ-таърихӣ ҳамчун пояи ҳувияти миллӣ ва сиёсати давлатӣ дар Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон

ниёзбеков давлат – мудири шуъбаи таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии

Институти илмҳои гуманитарии  ба номи Б. Искандарови амит

 

Мероси фарҳангӣ-таърихӣ ҳамчун пояи ҳувияти миллӣ ва сиёсати давлатӣ дар Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон

 

   Дар ҷаҳони муосир, ки бо суръат гирифтани равандҳои ҷаҳонишавӣ ва дигаргуншавиҳои фарҳангӣ тавсиф меёбад, масъалаи ҳифз ва нигоҳдошти мероси фарҳангӣ-таърихӣ аҳамияти стратегӣ касб мекунад. Дар Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон бахши «Дар бораи мероси фарҳангӣ-таърихӣ» ҷойгоҳи хос дорад, зеро дар он фарҳанг на ҳамчун соҳаи дуюмдараҷаи ҳаёти ҷамъиятӣ, балки ҳамчун пояи худшиносии миллӣ, устувории маънавӣ ва пайдарҳамии таърихии давлат баррасӣ мегардад.

   Президенти кишвар таъкид менамояд, ки бедорсозии хотираи таърихӣ омили калидии таҳкими эҳсоси миллӣ дар миёни шаҳрвандон, бахусус ҷавонон мебошад, зеро ояндаи миллат ва давлатдорӣ аз онҳо вобаста аст. Бо ин роҳ, мероси фарҳангӣ-таърихӣ ба зумраи самтҳои афзалиятноки сиёсати давлатӣ ворид мегардад.

   Яке аз андешаҳои марказии матни таҳлилшаванда робитаи ногусастании хотираи таърихӣ бо тарбияи насли наврас мебошад. Президент таваҷҷуҳро ба он равона месозад, ки маҳз ҷавонон ба дарки амиқи решаҳои фарҳангӣ, анъанаҳо ва арзишҳои халқи худ ниёз доранд. Хотираи таърихӣ дар ин замина на танҳо дониши гузашта, балки роҳнамои ахлоқӣ ва манбаи ватандӯстӣ маҳсуб меёбад.

   Чораҳои давлатӣ дар самти рушди зерсохтори фарҳангӣ, аз ҷумла сохтмон ва навсозии садҳо иншооти фарҳангӣ дар даҳ соли охир, аз татбиқи амалии ин ғоя гувоҳӣ медиҳанд. Фарҳанг дар Паём ҳамчун муҳити зиндаи ташаккули шахсият, завқи бадеӣ ва масъулияти шаҳрвандӣ муаррифӣ мешавад.

   Дар Паём ба натиҷаҳои мушаххаси сиёсати давлатӣ дар соҳаи фарҳанг таваҷҷуҳи ҷиддӣ зоҳир шудааст. Ба истифода додани 150 иншооти фарҳангӣ ва таъмиру азнавсозии 350 муассисаи дигар хусусияти низоммандии равиши давлатро дар рушди фарҳанг таъкид менамояд. Аҳамияти рамзии махсус сохтмони Театри миллии Тоҷикистон дар шаҳри Душанбе мебошад, ки ба 35-солагии Истиқлоли давлатӣ бахшида шудааст ва пайванди фарҳангро бо марҳилаҳои таърихии давлатдорӣ нишон медиҳад.

   Паҳн гардидани осори бунёдӣ — китоби «Тоҷикон»-и академик Бобоҷон Ғафуров ва достони безаволи «Шоҳнома»-и Абулқосими Фирдавсӣ ба таври ройгон маънои амиқ дорад, зеро ин асарҳо рамзи хотираи миллӣ, худшиносии таърихӣ ва ваҳдати маънавии мардум мебошанд.

   Баёни муҳими Президент он аст, ки мероси таърихӣ ва фарҳангӣ «шиносномаи халқи бостонии тоҷик» мебошад. Дар ин ибора фаҳмиши фарҳанг ҳамчун рамзи ҳувият ва нишондиҳандаи қадимият, асолат ва саҳми миллат дар тамаддуни ҷаҳонӣ ҷамъбаст мегардад.

   Ҳамзамон дар Паём масъалаҳои мушкил низ матраҳ мешаванд, аз ҷумла набудани қонуни махсус дар соҳаи бостоншиносӣ, дар ҳоле ки қисми зиёди мероси фарҳангии кишварро ёдгориҳои бостонӣ ташкил медиҳанд. Ин ҳолат зарурати тақвияти минбаъдаи заминаҳои ниҳодии ҳифзи арзишҳои таърихӣ-фарҳангӣ ва масъулияти давлатро дар нигоҳдории онҳо таъкид менамояд.

   Мавзӯи эътирофи байналмилалии мероси фарҳангии Тоҷикистон дар матни Паём ҷойгоҳи махсус дорад. Ба Феҳристи ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид гардидани ёдгориҳои бостонии Хуттали қадим ҳамчун дастоварди муҳим ва далели арзиши баланди фарҳангии мероси таърихии кишвар арзёбӣ мегардад.

   Эътирофи шаҳри Панҷакент ҳамчун шаҳри ҷаҳонии ҳунармандӣ ва ҷашнгирии солгарди Робияи Балхӣ саҳми халқи тоҷикро дар фарҳанг ва таърихи маънавии инсоният нишон медиҳад. Дар ин замина мероси фарҳангӣ ба унвони абзори муҳими муколамаи байналмилалӣ ва фарҳангшиносии дипломатӣ баррасӣ мешавад.

   Инчунин ба шахсияти Борбади Марвазӣ, ки яке аз поягузорони фарҳанги касбии мусиқӣ эътироф шудааст, таваҷҷуҳи хос зоҳир мегардад. Пешниҳоди ворид намудани номи ӯ ба феҳристи чеҳраҳои барҷастаи фарҳангии ЮНЕСКО талоши давлатро барои муаррифии сазовори саҳми тамаддуни тоҷик дар рушди фарҳанги ҷаҳонӣ нишон медиҳад.

   Дар Паём ғояи пайдарҳамии тамаддуни ориёӣ ва арзишҳои инсонгароёнаи он ба таври равшан ифода ёфтааст. Ёдоварӣ аз усулҳои бостонии «андешаи нек, гуфтори нек ва кирдори нек» пояи ахлоқии мероси фарҳангиро таъкид менамояд, ки он на танҳо мероси таърихӣ, балки роҳнамои маънавии ҷомеаи муосир маҳсуб меёбад.

   Идҳои миллӣ — Наврӯз, Меҳргон, Сада ва Тиргон — ҳамчун таҷассумгари ғояҳои инсонгароёна, эҳтиром ба табиат, меҳнат ва суннатҳои давлатдорӣ муаррифӣ мешаванд. Моҳияти онҳо аз доираи расму ойинҳо берун рафта, рӯҳу ҷавҳари маънавии халқи тоҷикро шакл медиҳанд.

   Яке аз унсурҳои муҳими Паём пешниҳодҳои стратегӣ оид ба таъсиси Маркази тамаддуни ориёӣ ва Маркази байналмилалии Наврӯз дар шаҳри Душанбе мебошад. Ин тарҳҳо рамзи талоши ниҳодисозии хотираи фарҳангӣ, мутобиқсозии он ба талаботи замони муосир ва таъмини интиқоли он ба наслҳои оянда мебошанд.Ҷалби муассисаҳои илмӣ ва лоиҳавӣ ба таҳияи консепсияи ин марказҳо аз равиши ҳамгироёна шаҳодат медиҳад, ки ба пайвастани анъанаҳои таърихӣ, мероси меъморӣ ва қарорҳои муосири шаҳрсозӣ асос меёбад.

   Таҳлили бахши «Дар бораи мероси фарҳангӣ-таърихӣ»-и Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон имкон медиҳад, ки чунин хулосаҳо бароварда шаванд:

   Аввалан, мероси фарҳангӣ-таърихӣ ҳамчун омили калидии ҳувияти миллӣ ва устувории маънавии ҷомеа баррасӣ мегардад.

   Дуюм, сиёсати давлатӣ дар соҳаи фарҳанг хусусияти низомманд ва ҳадафманд дошта, ҳам ҳифзи мерос ва ҳам воридсозии фаъоли онро ба муҳити таълимӣ ва иҷтимоӣ фаро мегирад.

   Сеюм, мероси фарҳангӣ ҳамчун абзори эътирофи байналмилалӣ ва муколамаи фарҳангӣ арзёбӣ шуда, мавқеи Тоҷикистонро дар ҷомеаи ҷаҳонӣ таҳким мебахшад.

   Чорум, ба масъулияти насли имрӯз дар ҳифз ва интиқоли арзишҳои маънавӣ ба наслҳои оянда таваҷҷуҳи махсус зоҳир мегардад.

   Бо ин тартиб, Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон як консепсияи мукаммал ва амиқан андешидашудаи мероси фарҳангӣ-таърихиро ҳамчун пояи рушди миллӣ, ваҳдати маънавӣ ва пайдарҳамии таърихии халқи тоҷик ташаккул медиҳад. Татбиқи иқдомҳои дар Паём зикршуда далели равшани қадимияти фарҳанги тоҷикон ва саҳми арзишманди онҳо дар тамаддуни ҷаҳонӣ мебошад.

 

Муфассал ...

Як соли руйдодҳои таърихию фарҳангии кишвар!

Тоҳир Садоншоев - Нозири калони кадрҳои Институти илмҳои гуманитарии ба номи Б.Искандарови АМИТ

 

Як соли руйдодҳои таърихию фарҳангии кишвар!

    Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон соли 2025-ро барои мардуми шарифи Тоҷикистон ва давлати соҳибистиқлоли тоҷикон боз як соли таърихӣ номиданд.

    Бешак, соли сипаришаванда аз чанд ҷиҳат барои миллати мо ва кулли сокинони Ҷумҳурӣ таърихӣ ба шумор меравад. Пеш аз ҳама, дар ин сол дастовардҳое бузург дар самтҳои сиёсӣ, иқтисодӣ ва иҷтимоӣ ба даст оварда шудаанд. Барои мисол, аниқ гардидани сарҳади давлатӣ бо кишварҳои ҳамсоя – ҷумҳуриҳои Қирғизистон ва Узбекистон аз зумраи он дастовардҳои сиёсие мебошанд, ки барои амнияти оммаи мардуми мо ва мардумони кишварҳои ҳамсоя аҳаммияти махсус дорад. 

    Дар ин сол, 10 декабр зимни иҷлоси 20-уми Кумитаи байниҳукуматии мероси фарҳанги ғайримоддии ЮНЕСКО дар ш. Деҳлии Нав номинаи миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон “Фарҳанги суманакпазӣ” қабул шуда он ба Феҳристи мероси фарҳанги ғайримоддии ЮНЕСКО ворид гардид. Ин сана аз муҳимтарин ҳодисаҳои фарҳангии мо аст, ки аҳаммияти ҷаҳонӣ пайдо намуд. Инчунин, ташкили 700-солагии шоири бузурги Шарқ - Ҳофизи Шерозӣ дар Женева ва таҷлили бузургдошти ӯ дар Душанбе бо иштироки намояндагони мамлакатҳои гуногун аз он дигар ибтикороти фарҳангӣ мебошанд, ки дар соли 2025 амалӣ гардиданд.

     Ва аз ҳама муҳим, соли 2025 дари даромадро ба муҳимтарин санаи сиёсии давлати мо – 35-умин солгариди Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон боз мекунад.

     Ҳамаи ин ибтикорот бо ташаббус ва роҳнамоиҳои Пешвои муаззами миллат амалӣ шуда истодаанд.

     Назр афкандан ба таърихи начандон тӯлонии истиқлолияти кишвар нишон медиҳад, ки дар тули 34 соли Истиқлолияти мамлакат ва 28 соли Ваҳдати миллӣ мардуми сарбаланди тоҷик маҳз бо раҳнамоии Пешвои муаззами миллат ба пешравиҳои назаррас ноил гардид. Заминаро барои ин пешравиҳо сулҳу ваҳдат, амониву осоиштагӣ фароҳам овардаст, ки аз муҳимтарин амалҳои Сарвари давлат ба шумор меравад. Дар он давлате, ки сулҳу амонӣ набошад пешравӣ дар он ҷо дида намешавад. Аммо дар солҳои басо вазнин, яъне солҳои 1990, бо ҳукми тақдир ва амри Яздон ба бахти мо - мардуми азияткашида ба сари қудрат марди ҷонфидое омад, ки зиндагӣ ва тақдири мардуми тоҷикро куллан тағйир дод ва номи миллати тоҷикро дар тамоми саёраи замин машҳур гардонд. Ин марди худодод тавонист мардуми парокандаи тоҷикро аз тамоми гӯшаву канори дунё ба диёрашон ҷамъ оварад.

    Мо мардуми сарбаланди тоҷик хушбахт ва сарфароз ҳастем, ки чунин Сарварро ба мо худованд ато намудааст. Дар ин бора суханҳо зиёданд ва ҳар як шаҳрванди кишвар онҳоро бо беҳтарин суханон сабт ва иншо мекунад. Шоирон тавсифи хизматҳои Пешворо бо олитарин тавсифҳо анҷом медиҳанд ва барои мисол, шоир Муҳиддин Пайшанбезода дар як рубоӣ ин мазмунро чунин ҷо додаст:

    Андар тани миллати куҳан ҷон омад.

    Бо ҳукми қазо ва амри Яздон омад.

    Аз баъди ҳазор соли навмедиҳо

    Сомонии нав ба тахти Сомон омад.  

    Оре! Ин суханҳои шоири ширинкалом ҳақиқатан дуруст ва ҳақ ҳастанд. Мо агар ба вазъи ҳозира ва гузашта назар афканему онҳоро муқоиса кунем, мебинем, ки мардуми тоҷик бо ин марди худодод ба чи пешравиҳо ва тарақиёт ноил шуд.

    Дар соли 2025 дар худи Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон амнияти мардум аз ҳарсола бештар таҳким ёфта, шукуфоии ҳаматарафа таъмин гардид. Бо дастгирии бевоситаи Пешвои муаззами миллат дар қаламрави Виллоят ва худи шаҳри Хоруғ чандин биноҳои баландошиёна, корхонаҳои саноатӣ, мактабҳои таҳсилоти умумӣ, роҳҳо, пулҳои мошингузар ва нақбҳо ба истифода дода шуда, садҳо мушкилии мардумро осон намуданд. Ҳамасола Пешвои муаззами миллат дар паёмҳои худ ба мардуми шарифи Тоҷикистон таъкид менамоянд, ки халқи тоҷик, асосан ҷавонон зиракии сиёсиро аз даст надода, фирефтаи расму русуми бегона нагарданд. Мо мардуми тоҷик таърихи ҳазорсолаҳо, фарҳанги бой, забон ва давлати соибистиқлоли худро дорем. Барои ҳамин мо бояд талош намоем, ки расму оини тоҷикона, сулҳу ваҳдат ва аминияти бадастовардаро аз даст надиҳем ва шукронаи сарзамини аҷдодӣ ва давлати миллӣ кунем.

    Соли 2025 барои ҳамаи мо бо дастовардҳои гуногуни сиёсӣ, иқтисодӣ ва фарҳангӣ даромад ва баромадаистодааст. Боварӣ дорем, ки соли дигар ва солҳои ояндаро низ таҳти ҳидоятҳои хирадмандонаи Сарвари давлатамон бо дастовардҳои олӣ паси сар хоҳем кард. 

Муфассал ...

ҲИФЗ ВА МУАРРИФИИ МЕРОСИ ФАРҲАНГӢ ВА МАЪНАВӢ ДАР ПАЁМИ ПРЕЗИДЕНТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН

Муфассал ...

мизи мудаввар таҳти унвони «Раҳнамо барои рушди устувор»

АКАДЕМИЯИ МИЛЛИИ ИЛМҲОИ ТОҶИКИСТОН

ИНСТИТУТИ ИЛМҲОИ ГУМАНИТАРИИ БА НОМИ Б. ИСКАНДАРОВ

    Бахшида ба Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 16 декабри соли 2025 дар Институти илмҳои гуманитарӣ ба номи Б. Искандаров бо иштироки олимону донишмандон, магистрантон ва докторантони муассиса мизи мудаввар таҳти унвони «Раҳнамо барои рушди устувор» баргузор гардид. Иштирокчиён дар ҷараёни чорабинӣ бардошту таассурот, андеша ва назари худро вобаста ба муҳтавои Паём тавассути маърӯзаҳои пурмуҳтаво баён намуданд.

    Доктори илмҳои филологӣ Қаландариён Ҳоким Сафар чорабиниро бо сухани ифтитоҳӣ ҳусни оғоз бахшида, дар баромади худ ба аҳамияти таъмини ҳамоҳангии сухан ва амал дар Паёми Пешвои миллат таваҷҷуҳи махсус зоҳир намуд. Мавсуф таъкид кард, ки қуввати асосии Паёми имсола маҳз дар пайвастагии устувори гуфтаҳо бо натиҷаҳои амалии сиёсати давлатӣ ифода меёбад. Ба андешаи ӯ, ҳамин ҳамоҳангӣ эътимоди ҷомеаро тақвият бахшида, Паёмро на танҳо як санади сиёсӣ, балки роҳнамо барои фаъолияти минбаъдаи сохторҳои давлатӣ ва ҷомеа дар маҷмуъ мегардонад.

    Дар идома доктори илмҳои филологӣ Абдулназарзода Абдулназар бо маърӯзаи ҷолибу пурмуҳтаво таҳти унвони «Инъикоси ифтихори бузурги миллӣ дар суханронии берун аз матни Роҳбари давлат дар Паёми имсола» баромад намуд. Мавсуф зимни суханронӣ таваҷҷуҳро ба он нуктаҳо ва суханони самимиву таъсиргузоре ҷалб кард, ки Пешвои миллат ҳангоми ироаи Паём мустақиман ба мардум иброз медоранд, аммо дар матни расмии Паём пурра инъикос намеёбанд. Ӯ ин гуна суханонро ҳамчун ҷузъи муҳими паёми маънавию эҳсосии Роҳбари давлат арзёбӣ намуда, таъкид кард, ки онҳо дар шуури ҷамъиятӣ эҳсоси ифтихори миллӣ, худшиносӣ ва ваҳдати ҷомеаро тақвият медиҳанд. Ҳамзамон, дар маърӯза масъалаи нақши ҳамин гуфторҳои беруназматнӣ дар таъсирнокӣ ва қуввати иртиботии Паём мавриди таҳлил қарор гирифт.

    Номзади илмҳои иқтисод Шоидарвозова Марзия дар маърӯзаи худ таҳти унвони «Влияние цифровых технологий на условия и уровень жизни» масъалаи нақши технологияҳои рақамиро дар беҳтар шудани шароити зиндагии мардум дар иртибот бо муҳтавои Паёми Пешвои миллат баррасӣ намуд. Ӯ бо мисолҳои кӯтоҳ аз ҳаёти рӯзмарра нишон дод, ки рақамикунонӣ метавонад хизматрасониҳоро осонтару дастрас кунад ва самаранокиро боло барад. Ҳамзамон таъкид гардид, ки дар баробари паҳлуҳои мусбат, хатарҳо ва ҷанбаҳои манфӣ низ вуҷуд доранд, аз ҷумла истифодаи нодуруст, вобастагӣ ва масъалаҳои амнияти иттилоотӣ. Дар ҷамъбаст, маърӯзачӣ зарурати муносибати масъулона ва татбиқи оқилонаи технологияҳои рақамиро ҳамчун яке аз самтҳои муҳим, ки дар Паём низ таъкид шудааст, муҳим арзёбӣ кард.

    Номзади илмҳои филология Некушоева Шаҳло дар маърӯзаи худ таҳти унвони «Ояндаи давлату миллат дар дасти илму маориф» ба яке аз масъалаҳои воқеан мубрами замони муосири рақамӣ - таҳкими нақши илму маориф дар рушди ҷомеа таваҷҷуҳ зоҳир намуд. Ӯ андешаҳои худро дар партави таъкиди калидии Паёми Пешвои миллат баён карда, нишон дод, ки дар шароите ки технологияҳо босуръат пеш мераванд, ниёз ба инсони босавод, донишманд, соҳибмаърифат ва дорои тафаккури солим боз ҳам бештар мешавад. Маърӯзачӣ таъкид кард, ки муҳтавои Паём маорифро на танҳо ҳамчун соҳаи иҷтимоӣ, балки ҳамчун омили калидии амният, иқтисод ва бақои ояндаи миллат арзёбӣ менамояд. Аз ҳамин дидгоҳ, баланд бардоштани сифати таълим, тарбияи насли масъулиятшинос ва рушди тафаккури интиқодӣ бояд дар маркази таваҷҷуҳ қарор гирад. Дар ҷамъбаст, ӯ бар он назар буд, ки ҳар иқдоме, ки имрӯз дар соҳаи илму маориф анҷом дода мешавад, сармоягузорӣ ба ояндаи давлат ва таҳкими худшиносии миллӣ мебошад.

    Ҳамчунин номзади илмҳои таърих Шоибеков Аловидин бо маърӯзаи худ таҳти унвони «Паём — василаи ҳамгироӣ» баромад намуда, ба моҳияти муттаҳидсозанда ва ҷомеасозии Паёми Пешвои миллат таваҷҷуҳ зоҳир кард. Ӯ зимни суханронӣ нуктаҳои муҳими марбут ба рӯйдодҳои таърихию фарҳангии кишварро, ки дар Паём инъикос ёфтаанд, мавриди таҳлилу баррасӣ қарор дода, таъкид намуд, ки чунин таъкидҳо дар таҳкими худшиносии миллӣ, ҳифзи арзишҳои фарҳангӣ ва тақвияти ваҳдати ҷомеа нақши муассир доранд. Ба андешаи маърӯзачӣ, Паём на танҳо санади сиёсӣ, балки воситаи муҳимми ҳамгироии иҷтимоӣ ва рӯҳбаландсозии мардум дар роҳи рушди устувори кишвар ба шумор меравад.

    Дар фарҷоми чорабинӣ миёни иштирокчиён муҳокимаи фаъол сурат гирифта, саволу ҷавоб доир шуд. Бо истифода аз вақти иловагӣ фикру мулоҳизаҳо ва пешниҳодҳои судманд ироа гардида, натиҷаҳои баррасишуда аҳамияти чунин мубодилаи афкорро дар таҳкими муҳити илмӣ ва рушди минбаъдаи ҳамкории илмӣ боз ҳам равшантар намуданд.

 

Муфассал ...