«ШОҲНОМА» – ПАЙВАНДГАРИ НАСЛҲО ВА ЭҲЁГАРИ ХОТИРАИ ТАЪРИХӢ (Мулоҳизаҳо дар ҳошияи озмуни ҷумҳуриявии «Шоҳномахонӣ» ба ифтихори 35-солагии Истиқлолияти давлатӣ)

Назаршоева Чилла, мудири шуъбаи забонҳои помирии

Институти илмҳои гуманитарии ба номи академик

Б. Искандарови АМИТ, номзади илмҳои филологӣ

«ШОҲНОМА» – ПАЙВАНДГАРИ НАСЛҲО ВА ЭҲЁГАРИ ХОТИРАИ ТАЪРИХӢ

(Мулоҳизаҳо дар ҳошияи озмуни ҷумҳуриявии «Шоҳномахонӣ» ба ифтихори 35-солагии Истиқлолияти давлатӣ)

Дар остонаи таҷлили 35-солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон ба арзишҳои миллӣ ва эҳёи мероси ниёгон, ки ба як рукни калидии сиёсати давлатдорӣ табдил ёфтааст, таваљчуҳи бештар зоҳир мегардад. Яке аз иқдомҳои наҷибу мондагоре, ки дар ин даврони созандагӣ бо ибтикори бевоситаи Пешвои муаззами миллат роҳандозӣ гардид, баргузории озмунҳои сатҳи ҷумҳуриявӣ мебошад.

Ин ташаббусҳои созанда бо фарогирии васеи худ ҳам соҳаи илмҳои табиатшиносиву дақиқ ва ҳам илмҳои гуманитариро ба як ҷараёни воҳиди маърифатпарварӣ табдил доданд. Масалан, озмуни ҷумҳуриявии «Илм - фурӯғи маърифат» барои ташаккули тафаккури техникӣ, эҷодкорӣ ва навоварии насли ҷавони имрўз заминаи мусоиди таърихӣ фароҳам овард. Дар баробари ин, озмуни «Фурӯғи субҳи доноӣ китоб аст» дар ҷомеа ҳаракат ё љараёни бузурги китобхониро ба вуҷуд оварда, робитаи инсонро бо ҷаҳони маънавият аз нав эҳё кард.

Иқдомҳои наҷиби Роҳбари давлат дар самти ташкили ин озмунҳо гувоҳи он аст, ки имрӯз дар кишвар миёни фанҳои дақиқ ва илмҳои гуманитарӣ тавозуни комил ва мантиқӣ эҷод шудааст. Агар озмуни «Илм - фурӯғи маърифат» зеҳни техникӣ ва тафаккури мантиқии насли наврасро сайқал диҳад, озмунҳои «Фурӯғи субҳи доноӣ китоб аст» ва «Шоҳномахонӣ» ҷаҳони маънавӣ, ҳувияти миллӣ ва дунёи ботинии онҳоро ғанӣ мегардонанд.

Ғайр аз ин, дар сатҳи мактабҳо ва муассисаҳои таълимӣ даҳҳо озмунҳои дигар, аз қабили «Луғатдони беҳтарин», «Китобхони беҳтарин» ва озмунҳои фаннӣ гузаронида мешаванд, ки ҳамаи ин гувоҳи он аст, ки даврони соҳибистиқлолӣ ба илму маориф ва фарҳанг ҳамчун рукни асосии давлатдорӣ аҳамияти аввалиндараҷа медиҳад. Ин иқдомҳо нишон медиҳанд, ки ҳадафи ниҳоии Ҳукумату давлати кишвар ин тарбияи наслест, ки ҳам аз технологияи муосир бохабар бошад ва ҳам решаҳои таърихиву адабии худро амиқ бидонад. Ва имрӯз ҳамаи мо шоҳиди он ҳастем, ки дар ин озмунҳои маърифативу инноватсионӣ ва ҳамоишҳои зеҳнӣ тамоми табақаҳои ҷомеа тибқи низомномаи муайян иштирок намуда, қувваозмоӣ мекунанд.

Агар ба гузаштаи начандон дур назар афканем, мушоҳида мешавад, ки як марҳилаи муайян фарҳанги китобхонӣ то ҷое ба гӯшаи фаромӯшӣ рафта буд ва таваҷҷуҳи мардум ба мутолиаи китоб коҳиш ёфта буд. Аммо имрӯз, баъди чанд соли роҳандозии озмунҳои ҷумҳуриявӣ манзараро комилан дигар мебинем. Имрӯз китобхонаҳои мо дубора ба маркази таваҷҷуҳ ва боргоҳи маърифат табдил ёфтаанд. Ҳузури пайвастаи наврасону ҷавонон дар толорҳои хониш гувоҳи он аст, ки китобхонаҳо дубора соҳиби хонандаи воқеии худ гашта, китоб дубора ҳамдами инсон гардидаст.

Дар қатори ин сайри умумии озмунҳо, иқдоми навбатии Пешвои миллат ин таъсиси озмуни ҷумҳуриявии «Шоҳномахонӣ», ки маҳз дар соли 35-солагии Истиқлолият оғоз ёфта, барои солҳои минбаъда низ идома хоҳад ёфт, хеле саривақтӣ ва муҳим мебошад. Озмуни «Шоҳномахонӣ» на танҳо як сабқати адабӣ, балки воситаи муқтадири эҳёи хотираи таърихии миллат ва таҳкими пояҳои маънавии давлатдории мо аст.

Қабл аз эълони ин озмун, Президенти кишвар муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон як иқдоми дигари таърихиро роҳандозӣ намуданд, ки он бознашри матни муътамади «Шоҳнома»-и безаволи Ҳаким Фирдавсӣ дар ду ҷилди мукаммал ва тақдими ройгони он ба ҳар як хонаводаи кишвар буд. Ин туҳфаи беназир ба он замина гузошт, ки «Шоҳнома» ба китоби рӯйимизии ҳар як тоҷикистонӣ табдил ёбад.

«Шоҳнома» кони ганҷеро мемонад, ки дар ҳар қабати он мутолиакунанда барояш дунёи нав, фаҳмиши тоза ва ҳикмати ноёбро кашф мекунад. Ин озмун масирест, ки моро ба ҷаҳони аҷдодон, ба зиндагии ҳазорсолаҳо ва ба дарки амиқи таъриху фарҳанг ва забони модарӣ ҳидоят менамояд.

Истиқлолияти давлатӣ давоми мантиқии давлатдории Сомониён ва ормонҳои Фирдавсии бузург аст. Агар ба сохтори «Шоҳнома» таваҷҷуҳ кунем, мебинем, ки ҳаким Фирдавсӣ таърихи моро ба се марҳилаи сарнавиштсоз ҷудо кардааст. Давраи асотирӣ, ки бештар ба таҳаввули ақлу хирад ва ибтидои тамаддуни инсонӣ бахшида шудааст ва махсусияти ин давра дар он аст, ки хирад ҳамчун роҳнамои асосӣ барои баромадан аз ҷаҳолату ваҳшоният муаррифӣ мешавад.

Давраи паҳлавонӣ дарси ватандӯстиву ҷавонмардӣ ва фидокорӣ дар роҳи ҳифзи марзу бум мебошад. Ин ҷо меҳвари асосӣ Ватан ва ҳифзи он аст ва вожаю ибораҳои ба монанди «ҷавонмардӣ», «паймон» ва «нангу номус» махсусиятҳои ахлоқии ин давра мебошанд.  Паҳлавонони ин давра на танҳо барои шуҳрати худ, балки барои нигоҳ доштани шаъну шарафи марзу бум ва ҳифзи он, бо душманони беруна (Тӯрон) мубориза мебаранд. Ва ниҳоят, давраи таърихӣ таҷассумгари низоми давлатдорӣ, адлу дод ва эҳёи ҷашну маросимҳои миллӣ аст, ки ҳастии фарҳангии моро таъйин мекунанд. Маҳз дар ҳамин давра мо бо тамоми ҷузъиёти ҷашнҳои миллӣ (Сада, Наврӯз, Меҳргон) ва тарзи идораи кишвар ошно мешавем. Ин таҷрибаи таърихӣ барои давлатдории муосири мо ҳамчун сарчашмаи ибрат ва заминаи худшиносӣ хизмат мекунад, зеро пояҳои давлати соҳибихтиёри мо бар ҳамин арзишҳои адолатхоҳӣ ва фарҳангпарварӣ устувор ёфтаанд.

Чаро мо дар ин ҷо аз давраҳои «Шоҳнома» ёдовар шудем? Ба ақидаи мо, вақте ин шоҳасарро аз оғоз то интиҳо қадам ба қадам мутолиа мекунем, як ҳақиқати ҷолиб рӯнамо мегардад ва ҳаќиќат он аст, ки аксари он орзуву ормонҳое, ки Фирдавсии Ҳаким ҳазор сол пеш дар қолаби назм рехта буд, имрӯз дар давраи муосир, яъне дар замони соҳибистиқлолии Тоҷикистон, ҷомаи амал мепӯшанд. Ба ибораи дигар, давраи соҳибистиқлолӣ марҳилаи эҳё ва татбиқи пайдарпайи ормонҳои таърихии ниёгони мо аст, аз ин рў лозим мешуморем, ба ин пайвандҳо амиқтар назар кунем:

- Агар дар давраи асотирии «Шоҳнома» сухан аз ташаккули нахустин унсурҳои тамаддун равад, имрӯз мо таҳти роҳбарии Пешвои миллат шоҳиди эҳёи дубораи илму фарҳанг ҳастем. Озмунҳои «Фурӯғи субҳи доноӣ китоб аст» ва «Шоҳномахонӣ» ҳамон ниёзи Фирдавсӣ ба «хирад»-ро дар ҷомеаи муосир таъмин мекунанд.

- Ормони бузурги давраи паҳлавонӣ ин ҳифзи Эронзамин аз парокандагӣ ва истилои аҷнабиён буд. Мо ин ормонро дар замони Истиқлол дар симои Ваҳдати миллӣ, сулҳу субот ва иќтидори Артиши миллӣ мебинем, ки кафили амният ва пойдории кишвар мебошанд.

- Дар давраи таърихии «Шоҳнома» Фирдавсӣ бо ҳасрат аз ҷашнҳои Сада, Наврӯз ва Меҳргон ёд мекунад, чун дар замони зиндагии шоир, бар асари ҳуҷуми аҷнабиён ва таассуби он давр, ин суннатҳои куҳан рӯ ба завол буданд ва арзишҳои миллӣ зери фишори фарҳангҳои бегона қарор доштанд. Фирдавсӣ бо қалами худ мехост ин ҷашнҳоро ҳамчун рамзи ҳастии миллат аз боди фаромӯшӣ нигаҳ дорад. Хушбахтона, имрӯз ба шарофати Истиқлоли давлатӣ, он орзуву ормонҳои таърихии Ҳаким Фирдавсӣ ҷомаи амал пӯшиданд. Ин ҷашнҳо на танҳо дар сарзамини аҷдодии худ эҳё шуданд, балки мақоми байналмилалӣ гирифта, ҷаҳонӣ гаштанд. Ин маҳз ҳамон баҳори маънавиест, ки Ҳаким Фирдавсии бузург асрҳо боз интизораш буд.

Ҳамин тариқ, озмуни «Шоҳномахонӣ» - ро метавон як ҳамоиши бузурги маънавӣ ва мактаби худшиносии миллӣ номид. Ин озмун як навъ ҳисоботи наслҳои имрӯз дар назди рӯҳи бузурги Ҳаким Фирдавсӣ ва гузаштаи пуршарафи халќи тољик аст.

Мо бо ин иқдом гӯё ба рӯҳи ниёгонамон паём медиҳем, ки он кишваре, ки Ҳаким Фирдавсӣ дар назм бино кард ва он забоне, ки аз боду борон нигаҳ дошт, имрӯз дар замони соҳибистиќлолӣ соҳиби Парчам, Нишон ва давлатдории воқеӣ аст. Ин озмун пайвандест, ки қалбҳои ҷавони моро бо хиради ҳазорсолаҳо пайваст намуда, моро ба сӯи ояндаи дурахшонтар раҳнамун месозад.

Мо  - зиёиён, устодон, омўзгорон ва аҳли илму адаб, вазифадорем, ки ин иқдоми наҷибро ҳаматарафа дастгирӣ намуда, тамоми неруи маънавии худро ба он равона созем, ки «Шоҳномахонӣ» на танҳо як чорабинии муваққатӣ, балки ба як ҷараёни доимии тарбиявӣ ва созанда табдил ёбад.

Зеро ҷавононе, ки дар рӯҳияи қаҳрамонони Фирдавсӣ тарбия меёбанд, ҳеҷ гоҳ ба инсони беҳадаф, шахси беҳувият ва ё бегонапараст табдил намегардад. Касе, ки аз чашмаи ҳикмати «Шоҳнома» об мехӯрад, қадри Ватан ва муқаддасоти миллиро аз ҳама чиз баландтар медонад ва дар замири ӯ эҳсоси масъулият дар назди наслҳои гузаштаву оянда бедор мешавад.

Мо бояд кӯшиш кунем, ки «Шоҳнома» барои насли ҷавон на танҳо як китоби таърихӣ, балки дастурамали зиндагӣ бошад. Маҳз ҳамин гуна муносибат ба мероси ниёгон кафолат медиҳад, ки Истиқлолияти мо дар заминаи устувори маънавӣ боз ҳам пойдортару шикастнопазир бимонад.

МАҲИФИЛИ ХИРАД ДАР ИНСТИТУТИ ИЛМҲОИ ГУМАНИТАРИИ БА НОМИ АКАДЕМИК Б. ИСКАНДАРОВИ АМИТ

МАҲИФИЛИ ХИРАД ДАР ИНСТИТУТИ ИЛМҲОИ ГУМАНИТАРИИ БА НОМИ АКАДЕМИК Б. ИСКАНДАРОВИ АМИТ

29 апрели соли 2026 дар толори Институти илмҳои гуманитарии ба номи академик Б. Искандарови АМИТ, дар доираи нақшаи чорабиниҳо бахшида ба 35-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон, маҳфили илмиву адабии «Хирад» таҳти унвони «Ҷилои истиқлол дар оинаи шеъри Лаълҷубаи Мирзоҳасан» бо шукӯҳу шаҳомати хос ва дар фазои гарму хотирмон баргузор гардид.

Ин маҳфил на танҳо як нишасти адабӣ, балки таҷассуми эҳтиром ба сухан, фарҳанг, истиқлол ва арзишҳои маънавии миллат буд. Зеро маҳз Истиқлоли давлатӣ ба фарҳангу адабиёти тоҷик неруи тоза бахшида, барои эҳёи худшиносии миллӣ, гиромидошти мероси маънавӣ ва арҷгузорӣ ба шахсиятҳои эҷодкор заминаи мусоид фароҳам овард.

Чорабиниро директори Институти илмҳои гуманитарии АМИТ Қаландариён Ҳ.С. бо сухани ифтитоҳӣ оғоз намуда, дар бораи ҷойгоҳи адабӣ ва маънавии Шоири халқии Тоҷикистон, номзади илмҳои филология Лаълҷубаи Мирзоҳасан андешаҳои арзишманд баён кард. Ӯ таъкид намуд, ки ашъори шоир ойинаи равшани истиқлол, худогоҳии миллӣ, муҳаббат ба Ватан ва садоқат ба арзишҳои инсонӣ буда, дар тарбияи маънавии ҷомеа, бахусус насли ҷавон, нақши муассир дорад.

Сипас, Лаълҷубаи Мирзоҳасан бо суханронии самимӣ ва қироати ашъори дилнишину пурэҳсоси худ ба маҳфил рангу таровати тоза бахшид. Сухани шоир, ки аз меҳри Ватан, дарди замон, зебоии инсон ва рӯҳи истиқлол сарчашма мегирад, ба дилҳои ҳозирин таъсири амиқ гузошт. Ӯ ҳамчунин аз таҷрибаи эҷодии худ ёдовар шуда, дар бораи нақши адабиёт дар бедории фикрӣ ва маънавии ҷомеа андешаҳои ҷолиб баён намуд.

Дар ҷараёни маҳфил донишҷӯёни Донишгоҳи давлатии Хоруғ бо қироати шеърҳои пурмазмуни шоир фазои чорабиниро боз ҳам зебову рӯҳбахш гардониданд. Қироати онҳо бо эҳсоси баланди ватандӯстӣ, самимият ва завқи адабӣ сурат гирифта, нишон дод, ки осори Лаълҷубаи Мирзоҳасан дар миёни насли ҷавон низ ҷойгоҳи хос дорад.

Дар идомаи чорабинӣ олимону муҳаққиқон ва аҳли адаб бо маърӯзаҳои пурмуҳтаво баромад намуда, паҳлуҳои гуногуни эҷодиёти шоирро мавриди таҳлилу баррасӣ қарор доданд. Дар суханрониҳо масъалаҳои инъикоси арзишҳои миллӣ, васфи Ватан, ҷойгоҳи истиқлол дар ташаккули ҷаҳонбинии эҷодии шоир, забони бадеӣ, образофаринӣ ва вижагиҳои ҳунарии ашъори ӯ мавриди таваҷҷуҳи хос қарор гирифтанд.

Ҳамчунин, донишҷӯён ва дӯстдорони адабиёт порчаҳои дигар аз ашъори шоирро бо маҳорати баланд қироат намуда, маҳфилро ба як базми воқеии сухану маърифат табдил доданд. Ҳар қироат бо самимият ва эҳтиром ба сухани шоир садо дода, фазои толорро саршор аз эҳсоси ифтихор, меҳри Ватан ва зебоишиносӣ мегардонид.

Дар фарҷоми маҳфил миёни ҳозирин ва Шоири халқии Тоҷикистон суолу ҷавоби ҷолиб сурат гирифт. Иштирокчиён доир ба эҷодиёт, таҷрибаи зиндагӣ, илҳом, рисолати шоир ва ҷойгоҳи адабиёт дар ҷомеаи муосир саволҳои гуногун пешниҳод намуданд. Ин гуфтугӯ ба маҳфил самимияти бештар бахшида, робитаи зиндаи шоирро бо хонандагону дӯстдорони сухан боз ҳам равшантар намуд.

Ҳамзамон, аз ҷониби дӯстдорони адабиёт пешниҳод гардид, ки дар шабакаҳои иҷтимоӣ саҳифаи вижае барои нашри ашъори устод таъсис дода шавад, то насли наврас ва доираи васеи хонандагон аз ганҷинаи пурғановати эҷодиёти ӯ бештар баҳра бардоранд.

Маҳфили илмиву адабии «Хирад» дар умум ба як рӯйдоди хотирмони фарҳангӣ табдил ёфта, бори дигар нишон дод, ки сухани асил, шеъри ватандӯстона ва андешаи созанда дар таҳкими худогоҳии миллӣ ва боло бурдани маърифати ҷомеа нақши бузург доранд.

ШАХСИЯТ ДАР МИЗОНИ ВАҚТ (бахшида ба 80-умин солгарди муаллим Қурбонасейн Худоиев)

ҚАЛАНДАРИЁН Ҳоким Сафар, доктори илмҳои филологӣ,

директори Институти илмҳои гуманитарии ба номи

академик Б. Искандарови АМИТ

ШАХСИЯТ ДАР МИЗОНИ ВАҚТ

(бахшида ба 80-умин солгарди муаллим Қурбонасейн Худоиев)

Инсонҳои ҳақиқатан муътабару иззатманд онҳоеанд, ки аз ҳузурашон кас баҳра мебарад. Онҳо ба таърифу тавсиф эҳтиёҷ надоранд, зеро зиндагӣ, рафтор ва осори онҳо беҳтарин шиносномаи шахсияташон аст. Онҳо дар хотираи ҷомеа ҷой мегиранд ва ба як меъёри ахлоқӣ табдил меёбанд, ки дигарон худро бо он месанҷанд.

Гарчанде ин гуна шахсиятҳо дар ҷомеа ангуштшуморанд, таъсири онҳо ба ҷомеа амиқ аст. Онҳо мисли чароғҳоеанд, ки торикиро мешикананд ва роҳро равшан месозанд. Бо ҳузури онҳо муҳит ранги дигар мегирад, зиндагӣ маънои тоза пайдо мекунад ва умед дар дилҳо реша медавонад. Барои замониёни худ онҳо манбаи итминон ва эътимоданд ва барои ояндагон мояи ифтихор ва ибрат. Дар ниҳоят, метавон гуфт, ки инсон на бо он чӣ мегӯяд, балки бо он чӣ мекунад, дар саҳифаҳои зиндагӣ сабт мегардад. Ва танҳо онҳое, ки миёни сухан ва амал тавозун меёбанд, метавонанд ба мартабаи ҳақиқии иззат ва эътибор бирасанд.

Муаллим Қурбонасейн Худоиев аз ҷумлаи чунин шахсиятҳои камёб маҳсуб меёбад. Дар миёни шахсиятҳои маъруфу маҳбуби кишвар номи муаллим барҳақ бо як эҳсоси самимияти хос, эҳтироми амиқ ва эътирофи умумӣ садо медиҳад. Ин аз он далолат мекунад, ки баъзе номҳо танҳо ба як инсон тааллуқ надоранд, балки ба як давра, ба як андеша ва ба як мактаби фикрӣ мубаддал мегарданд. Чунин шахсиятҳо бо ҳузури худ на танҳо зиндагии худро, балки фазои маънавии ҷомеаро низ ғанӣ мегардонанд.

Қурбонасейн Худоиев имрӯз даҳаи ҳаштуми умри худро бо саломатии устувор, зеҳни равшану тафаккури тоза тай мекунад. Аммо ин танҳо идомаи биологии умр нест, ин як навъ идомаи рисолат аст. Гӯё чархи замон ӯро на аз рӯйи тасодуф, балки ба хотири нафъовар буданаш, ба хотири ҳузури созандааш дар амон нигоҳ доштааст. Зеро дар фалсафаи зиндагӣ умри дароз танҳо вақте арзишманд мегардад, ки бо маъно, бо амал ва бо хизмат ҳамроҳ бошад.

Агар ба саҳифаҳои таърихи даврони шӯравӣ назар афканем, кам ба назар мерасад, ки як олими ҷавон бо чунин эътирофи баланд, яъне бо медали «Ихтироъкори СССР» сарфароз гардида бошад. Аммо муаллим ин мукофотро на чун нишони истеъдод, балки оғози як масъулияти бузург пазируфт. Шояд маҳз ҳамин эътироф дар вуҷуди ӯ эҳсоси ҳамешагӣ ба пеш рафтанро парвариш дод, эҳсоси он ки инсон бояд ҳамеша аз худ бештар талаб намояд, ҳамеша дар ҷустуҷӯи камол бошад. Ва ҳамин рӯҳия буд, ки ӯро дар ҳар шароит, новобаста аз душвориҳо, дар сафи пеш қарор медод: меомӯхт, то бифаҳмад ва меомӯзонд, то ба фаҳми дигарон бирасонад.

Фаъолият дар Донишгоҳи давлатии Хоруғ ба номи М. Назаршоев, махсусан дар солҳои вазнину пуртазоди таърихӣ, худ гувоҳи як ҷасорати маънавӣ ва масъулияти амиқи шаҳрвандист. Барои ӯ омӯзгор будан танҳо иҷрои вазифа не, балки ин як рисолати ватандорӣ буд. Ӯ ба оянда на бо нигаронӣ, балки бо боварӣ менигарист ва ин бовариро дар замири шогирдонаш низ мекошт. Зеро оянда танҳо бо умед сохта намешавад, он ба омӯзиш, ба дониш, ба тарбия ва ба шахсият ниёз дорад.

Ташкили нахустин озмоишгоҳи химия дар факултети илмҳои табиӣ на танҳо як иқдоми ташкилотӣ, балки як амали рамзӣ буд, гузоштани пояҳои илм дар муҳите, ки ба рушд ниёз дошт. Озмоишгоҳ танҳо макони таҷриба нест, он фазоест, ки дар он тафаккур шакл мегирад, саволҳо таваллуд мешаванд ва ҷавобҳо кашф мегарданд. Шогирдоне, ки дар он ҷо парвариш ёфтаанд, имрӯз дар ниҳодҳои бузурги илмӣ, аз ҷумла дар Институти химия ва Институти биологии Помир, фаъолият доранд. Ин худ далели он аст, ки меҳнати устод танҳо дар замони худ маҳдуд намешавад, он дар наслҳо идома меёбад.

Дар нигоҳи фалсафӣ, шахсиятҳое чун Қурбонасейн Худоиев на танҳо омӯзгор, балки пуле миёни гузашта ва ояндаанд. Онҳо таҷрибаро ба дониш ва донишро ба мерос табдил медиҳанд. Ҳузури онҳо дар ҷомеа мисли решаҳои амиқест, ки дарахти маърифатро устувор нигоҳ медоранд. Ва маҳз бо ҳамин гуна инсонҳо ҷомеа пеш меравад, балки маъно пайдо мекунад.

Шахсиятҳои кордидаву таҷрибаандӯхта дар чорчӯби танги як ихтисос маҳдуд намемонанд. Таҷрибаи зиндагӣ ба онҳо меомӯзад, ки ҳақиқати ҳастӣ бисёрҷанба аст ва дарки он танҳо аз роҳи як самти илмӣ имконпазир нест. Аз ҳамин ҷост, ки чунин инсонҳо тадриҷан аз доираи ихтисоси худ фаротар рафта, ба масоили фарогири ҷомеа рӯ меоранд. Барои онҳо зиндагии шоистаи мардум, суботи иҷтимоӣ ва ояндаи устувори миллат на танҳо мавзуи андеша, балки меҳвари масъулият мегардад. Зеро дарки амиқи зиндагӣ инсонро ба ин хулоса меорад, ки илму дониш вақте арзиш пайдо мекунад, ки ба манфиати ҷомеа хидмат намояд.

Дар ҳамин замина, фаъолияти Қурбонасейн Худоиев намунаи равшани пайванди илм бо андешаи миллӣ ва масъулияти сиёсист. Ӯ зарур донист, ки донишу таҷрибаи касбии худро бо арзишҳои милливу давлатӣ ҳамоҳанг созад ва аз ин роҳ дар пешрафти ҳамаҷонибаи кишвар саҳмгузор бошад. Ин интихоби ӯ тасодуфӣ набуд, балки натиҷаи як ҷаҳонбинии пухта буд, ки дар он илм ва ҷомеа аз ҳам ҷудо нестанд, балки якдигарро такмил медиҳанд.

Қабули масъулияти муовини аввали раиси Кумитаи иҷроияи Ҳизби халқии Демократии Тоҷикистон дар Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон барои ӯ идомаи табиии рисолати шаҳрвандӣ ба шумор мерафт. Ӯ то ба синни нафақа расидан бо сарбаландӣ ва садоқат ин вазифаи пурмасъулро ба иҷро расонд. Ин гуна хизмат, ки бар пояи самимият ва эҳсоси баланди масъулият бунёд ёфтааст, беэътино намемонад.

Аз ин рӯ, давлату ҳукумат ва хусусан Сарвари дурандеши кишвар муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, бо дарназардошти қобилият ва садоқати ӯ раёсати пурраи Кумитаи иҷроияи ҳизбашонро дар вилоят ба зиммааш во гузоштанд. Зеро Раиси ҲХДТ нағз медонистанд, ки аз оғози таъсисёбии ҳизб ӯ ҳамчун узви фаъоли он дар таблиғу ташвиқи сиёсати давлатӣ ва ҳадафҳои ҳизбӣ саҳми назаррас гузоштааст. Фаъолияти ӯ танҳо ба сатҳи маъмурӣ маҳдуд набуда, бештар ба сатҳи маърифатӣ ва иҷтимоӣ тамаркуз дошт: суҳбат бо омӯзгорон, роҳнамоӣ ба донишҷӯён, кор бо ҷомеа ва тақвияти худшиносии шаҳрвандон. Ӯ хуб дарк мекард, ки сиёсат танҳо идоракунӣ нест, балки пеш аз ҳама, тарбияи шуур ва ташаккули андешаи ҷамъият аст.

Дар воқеъ ҳам, даврони роҳбарии ӯ корҳои созмондиҳӣ ва ташкилии ҳизб ранги нав гирифтанд. Ҷалби неруҳои беҳтарин, таҳкими сафҳо ва фаҳмонидани ҳадафу арзишҳои ҳизб ба мардум ба як раванди пайваста табдил ёфт. Натиҷаи чунин фаъолияти мақсаднок дар афзоиши назарраси шумораи аъзои ҳизб дар вилоят таҷассум ёфта, аз чанд ҳазор то ба маротиб бештар гардид. Аммо муҳимтар аз рақамҳо, он рӯҳия ва эътимодест, ки дар ин давра дар ҷомеа ба вуҷуд омад.

Ҳузури ӯ дар Анҷуманҳои V–X ҳизб ва интихоб шуданаш ба ҳайати Кумитаи иҷроияи марказӣ дар солҳои 2004-2009 низ далели эътирофи саҳми ӯ дар пешрафти сатҳи ҷумҳуриявист. Ин ҳама нишон медиҳад, ки шахсиятҳое чун ӯ на танҳо дар як самт, балки дар чандин арса метавонанд таъсиргузор бошанд. Чунин инсонҳо пайванди миёни андеша ва амал, миёни илм ва сиёсат, миёни шахсият ва ҷомеа мебошанд.

Бояд бо итминон, бо масъулият ва бо эҳсоси адолати таърихӣ эътироф намуд, ки дар эътидоли вазъи печидаву пурошӯби солҳои навадуми асри гузашта саҳми шахсиятҳое чун Қурбонасейн Худоиев воқеан бесобиқа ва фаромӯшношуданист. Он солҳо на танҳо имтиҳони давлатдорӣ, балки имтиҳони виҷдон, ирода ва хиради шахсиятҳо буданд. Дар чунин марҳалаҳо маҳз инсонҳои дорои ҷаҳонбинии васеъ, донишҳои амиқ ва таҷрибаи ғании зиндагӣ метавонанд нақши ҳалкунанда бозанд. Зеро ҳалли буҳронҳо пеш аз ҳама ба ақл, таҳлил ва масъулияти инсон ниёз дорад.

Қурбонасейн Худоиев аз зумраи он шахсиятҳост, ки донишро бо хирад ва таҷрибаро бо дурандешӣ пайванд дода, дар лаҳзаҳои душвортарин ба сифати гиреҳкушои масъалаҳо баромад кардааст. Барои чунин инсон илму дониш танҳо воситаи дарёфти ҳақиқат нест, балки абзори хидмат ба ҷомеа аст. Ӯ аз он олимоне мебошад, ки дар рӯзҳои сахт дар канори мардум меистад ва дар рӯзҳои осуда низ аз онҳо дур намешавад. Яъне, шахсияте, ки ҳам дар буҳрон роҳнамо аст ва ҳам дар субот такягоҳ.

Маҳз аз ҳамин дидгоҳ, пешниҳоди нахустин барномаҳои солимгардонии қишрҳои гуногуни ҷомеа, махсусан ҷавонон дар ВМКБ, аз ҷониби ӯ як иқдоми одӣ набуд, балки як посухи хирадмандона ба ниёзҳои замон маҳсуб меёфт. Ӯ хуб дарк мекард, ки ояндаи ҳар ҷомеа аз ҳолати равонӣ, ҷисмонӣ ва маънавии ҷавононаш вобаста аст. Аз ин рӯ, таваҷҷуҳ ба насли наврас барои ӯ як на вазифаи маъмулӣ, балки як рисолати миллӣ буд.

Ҳамзамон, мардум хуб дар ёд доранд, ки ӯ аз аввалин ташаббускорони баррасии мавзуи наҷоти иқтисодии кишвар тавассути идома ва анҷоми сохтмони Неругоҳи барқи обии Роғун мебошад. Дар он замон, ки бисёриҳо ба фардо бо тардид менигаристанд, чунин андешаҳо ҷасорат ва дурандешии фавқулода талаб мекарданд. Зеро сохтмони ин неругоҳ на танҳо як лоиҳаи иқтисодӣ, балки як рамзи истиқлолият ва худкифоии миллӣ ба ҳисоб меравад. Баъдан низ Сарвари давлат ин иншоотро ҳастиву нестии миллат номиданд, ки ин худ гувоҳи дурустии он андешаҳои пешакӣ ва стратегист, ки шахсиятҳое мисли Худоиев Қурбонасейн матраҳ намуда буданд.

Заҳмату хизматҳои ӯ дар рушди соҳаи маориф низ аз ҷумлаи он саҳифаҳои пурифтихорест, ки бо ҳарфҳои заррин дар таърихи маърифати кишвар сабт шудаанд. Ӯ ба таълим на танҳо ҳамчун раванд, балки ҳамчун асоси ҳастии миллат менигарист. Зеро миллате, ки маърифат дорад, метавонад ҳама мушкилотро паси сар намояд. Бо ҳамин рӯҳия, ӯ дар тарбияи кадрҳо, боло бурдани сатҳи дониш ва тақвияти худшиносии миллӣ саҳми арзанда гузошт.

Ин талошҳо бенатиҷа намонданд. Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон бо дарназардошти хизматҳои шоёни ӯ, ӯро бо унвони “Аълочии маорифи халқи Тоҷикистон” сарфароз гардонид. Ҳамчунин, барои саҳмаш дар таҳкими ваҳдат, баланд бардоштани худшиносии миллӣ ва таблиғи арзишҳои инсонгароёна ӯ бо ордени “Дӯстӣ” ва дигар ифтихорномаҳои сатҳҳои гуногун қадрдонӣ гардид.

Хулас, шахсиятҳое чун Қурбонасейн Худоиев на танҳо иштирокчиёни таърих, балки офарандагони онанд. Онҳо бо андешаи амиқ, бо амали содиқона ва бо эҳсоси баланди масъулият на танҳо мушкилоти замони худро ҳал мекунанд, балки барои наслҳои оянда роҳ ва намуна мегузоранд. Ҳаёт ва фаъолияти онҳо исбот мекунад, ки вақте дониш бо виҷдон ва таҷриба бо ватандорӣ ҳамроҳ мегардад, шахсият ба неруи созандаи таърих табдил меёбад.